| рдиाрдо | рдЕрд▓рдЧ рдХрд░рддी рд╣ै | рдЬोрдб़рддी рд╣ै |
| рдмाрд╕्рдкोрд░рд╕ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдПрд╢िрдпा рдПрд╡ं рдпूрд░ोрдк | рдХाрд▓ा рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдорд░рдорд░ा (рдПрдЬिрдпрди) рд╕ाрдЧрд░ |
| рдбाрд░рдбрдиेрд▓्рд╕ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдПрд╢िрдпा рдПрд╡ं рдпूрд░ोрдк | рдорд░рдорд░ा рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рднूрдордз्рдп рд╕ाрдЧрд░ |
| рдкाрдХ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рднाрд░рдд рдПрд╡ं рд╢्рд░ीрд▓ंрдХा | рдорди्рдиाрд░ рдПрд╡ं рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी |
| рдмाрд╡-рдПрд▓ рдоंрдбेрд╡ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдпрдорди-рдЬिрдмूрддी | рд▓ाрд▓ рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЕрд░рдм рд╕ाрдЧрд░ |
| рдХाрд░ीрдоाрдЯा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЗрдг्рдбोрдиेрд╢िрдпा | рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЬाрд╡ा рд╕ाрдЧрд░ |
| рд╡ाрд▓ा рдмैंрдХ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдкрд▓ाрд╡ाрди-рдмोрд░्рдиिрдпो | рд╕ुрд▓ू рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рд╕ेрд▓ेрдмीрдЬ рд╕ाрдЧрд░ |
| рдЯोрдХрд░ा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЬाрдкाрди | рдкूрд░्рд╡ी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢ाрди्рдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ |
| рдиेрдоुрд░ो рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЬाрдкाрди | рдк्рд░рд╢ाрди्рдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ |
| рд╕ुрдЧाрд░ु рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЬाрдкाрди | рдЬाрдкाрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ |
| рд╕ुрд╢ीрдоा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЬाрдкाрди | рдЬाрдкाрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдкूрд░्рд╡ी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ |
| рдлोрд░рдоोрд╕ा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рддाрдИрд╡ाрди рдПрд╡ं рдЪीрди | рдкूрд░्рд╡ी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ |
| рдХोрд░िрдпा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рджрдХ्рд╖िрдг рдХोрд░िрдпा рдПрд╡ं рдХ्рдпूрд╢ू (рдЬाрдкाрди) | рдкीрд▓ा рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЬाрдкाрди рд╕ाрдЧрд░ |
| рддрдд्рддрд░ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдкूрд░्рд╡ी рд░ूрд╕ рдПрд╡ं рд╕рдЦाрд▓िрди | рдУрдЦोрдЯ्рд╕ рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЬाрдкाрди рд╕ाрдЧрд░ |
| рд▓ाрдкैрд░ोрдЬ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рд╕рдЦाрд▓िрди рдж्рд╡ीрдк рдПрд╡ं рд╣ैрдХेрдбो рдж्рд╡ीрдк | рдУрдЦोрдЯ्рд╕ рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЬाрдкाрди рд╕ाрдЧрд░ |
| рдмेрд░िंрдЧ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдПрд╢िрдпा (рд░ूрд╕) рдПрд╡ं рдЙрдд्рддрд░ी рдЕрдоेрд░िрдХा (рдЕрд▓ाрд╕्рдХा) | рдкूрд░्рд╡ी рд╕ाрдИрдмेрд░िрдпрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдмेрд░िंрдЧ рд╕ाрдЧрд░ |
| рд▓ूрдЬोрди рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рддाрдИрд╡ाрди рдПрд╡ं рд▓ूрдЬोрди (рдлिрд▓ीрдкींрд╕) | рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ |
| рдордХрд╕्рд╕ाрд░ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдмोрд░्рдиिрдпो (рдХेрд▓िрдоंрдЯрди) рдПрд╡ं рд╕ेрд▓िрдмीрдЬ рдж्рд╡ीрдк | рд╕ेрд▓ेрдмीрдЬ рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдЬाрд╡ा рд╕ाрдЧрд░ |
| рд╕ुрдг्рдбा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдЬाрд╡ा рдПрд╡ं рд╕ुрдоाрдд्рд░ा | рдЬाрд╡ा рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рд╣िंрдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ |
| рдорд▓рдХ्рдХा рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рдорд▓рдп рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдк рдПрд╡ं рд╕ुрдоाрдд्рд░ा | рдЬाрд╡ा рд╕ाрдЧрд░ (рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░) рдПрд╡ं рдмंрдЧाрд▓ рдХी рдЦाрдб़ी (рд╣िрди्рдж рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░) |
| рдЬाрд╣ौрд░ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рд╕िंрдЧाрдкुрд░ рдПрд╡ं рдорд▓ेрд╢िрдпा | рджрдХ्рд╖िрдгी рдЪीрди рд╕ाрдЧрд░ рдПрд╡ं рдорд▓рдХ्рдХा рдЬрд▓ рд╕ंрдзि |
| рд╣ोрд░рдоुрдЬ рдЬрд▓рд╕ंрдзि | рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдЕрд░рдм рдЕрдоीрд░ाрдд рдПрд╡ं рдИрд░ाрди | рдлाрд░рд╕ рдХी рдЦाрдб़ी рдПрд╡ं рдУрдоाрди рдХी рдЦाрдб़ी |
Friday, 13 October 2023
Tuesday, 12 September 2023
| рдХ्рд░реж | рдиाрдо | рдкрдж рдЕрд╡рдзि |
| 1. | рд╕ुрдХुрдоाрд░ рд╕ेрди | 21 рдоाрд░्рдЪ, 1950 - 19 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1958 |
| 2. | рдХेрежрд╡ीрежрдХेреж рд╕ुंрджрд░рдо | 20 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1958 - 30 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1967 |
| 3. | рдПрд╕режрдкीреж рд╕ेрди рд╡рд░्рдоा | 1 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1967 - 30 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1972 |
| 4. | рдбॉреж рдирдЧेрди्рдж्рд░ рд╕िंрд╣ | 1 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1972 - 6 рдлрд░рд╡рд░ी, 1973 |
| 5. | рдЯीреж рд╕्рд╡ाрдоीрдиाрдерди | 7 рдлрд░рд╡рд░ी, 1973 - 17 рдЬूрди, 1977 |
| 6. | рдПрд╕режрдПрд▓реж рд╢рдХрдзрд░ | 18 рдЬूрди, 1977 - 17 рдЬूрди, 1982 |
| 7. | рдЖрд░режрдХेреж рдд्рд░िрд╡ेрджी | 18 рдЬूрди, 1982 - 31 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1985 |
| 8. | рдЖрд░режрд╡ीрежрдПрд╕реж рдкेрд░िрд╢ाрд╕्рдд्рд░ी | 1 рдЬрдирд╡рд░ी, 1986 - 25 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1990 |
| 9. | рд╢्рд░ीрдорддी рд╡ीрежрдПрд╕реж рд░рдоाрджेрд╡ी | 26 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1990 - 11 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1990 |
| 10. | рдЯीрежрдПрдиреж рд╢ेрд╖рди | 12 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1990 - 11 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1996 |
| 11. | рдПрдорежрдПрд╕реж рдЧिрд▓ | 12 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1996 - 13 рдЬूрди, 2001 |
| 12. | рдЬेрежрдПрдореж рд▓िंрдЧрджोрд╣ | 14 рдЬूрди, 2001 - 7 рдлрд░рд╡рд░ी, 2004 |
| 13. | рдЯीрежрдПрд╕реж рдХृрд╖्рдгाрдоूрд░्рддि | 8 рдлрд░рд╡рд░ी, 2004 - 15 рдордИ, 2005 |
| 14. | рдмीрежрдмीреж рдЯंрдбрди | 16 рдордИ, 2005 - 29 рдЬूрди, 2006 |
| 15. | рдПрдиреж рдЧोрдкाрд▓рд╕्рд╡ाрдоी | 30 рдЬूрди, 2006 - 20 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2009 |
| 16. | рдирд╡ीрди рдЪाрд╡рд▓ा | 21 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2009 - 29 рдЬुрд▓ाрдИ, 2010 |
| 17. | рдПрд╕режрд╡ाрдИреж рдХुрд░ैрд╢ी | 30 рдЬुрд▓ाрдИ, 2010 - 10 рдЬूрди, 2012 |
| 18. | рд╡ीрежрдПрд╕реж рд╕ंрдкрдд | 11 рдЬूрди, 2012 - 15 рдЬрдирд╡рд░ी, 2015 |
| 19. | рд╣рд░िрд╢ंрдХрд░ рдм्рд░рд╣्рдоा | 16 рдЬрдирд╡рд░ी, 2015 - 18 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2015 |
| 20. | рдирд╕ीрдо рдЬैрджी | 19 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2015 - 5 рдЬुрд▓ाрдИ, 2017 |
| 21. | рдЕрдЪрд▓ рдХुрдоाрд░ рдЬ्рдпोрддि | 6 рдЬुрд▓ाрдИ, 2017 - 22 рдЬрдирд╡рд░ी, 2018 |
| 22. | рдУрдо рдк्рд░рдХाрд╢ рд░ाрд╡рдд | 23 рдЬрдирд╡рд░ी, 2018 - 1 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2018 |
| 23. | рд╕ुрдиीрд▓ рдЕрд░ोрдб़ा | 2 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2018 - 12 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2021 |
| 24. | рд╕ुрд╢ीрд▓ рдЪрди्рдж्рд░ा | 13 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2021 - 14 рдордИ, 2022 |
| 25. | рд░ाрдЬीрд╡ рдХुрдоाрд░ | 15 рдордИ, 2022 - 18 рдлрд░рд╡рд░ी, 2025 |
| 26. | рдЬ्рдЮाрдиेрд╢ рдХुрдоाрд░ | 19 рдлрд░рд╡рд░ी, 2025 - рдЕрдм рддрдХ |
![]() |
| Chief Election Commissioner of India |
Friday, 18 August 2023
| рдХ्рд░реж | рдиाрдо | рдкрдж рдЕрд╡рдзि |
| 1. | рд╣рд░िрд▓ाрд▓ рдЬेреж рдХाрдиिрдпा | 26 рдЬрдирд╡рд░ी, 1947 - 6 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1951 |
| 2. | рдПрдореж рдкंрддрдЬрд▓ि рд╢ाрд╕्рдд्рд░ी | 7 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1951 - 3 рдЬрдирд╡рд░ी, 1954 |
| 3. | рдоेрд╣рд░ рдЪंрдж рдорд╣ाрдЬрди | 4 рдЬрдирд╡рд░ी, 1954 - 22 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1954 |
| 4. | рдмीреж рдХेреж рдоुрдЦрд░्рдЬी | 23 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1954 - 31 рдЬрдирд╡рд░ी, 1956 |
| 5. | рдПрд╕режрдЖрд░реж рджाрд╕ | 1 рдлрд░рд╡рд░ी, 1956 - 30 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1959 |
| 6. | рднुрд╡рдиेрд╢्рд╡рд░ рдк्рд░рд╕ाрдж рд╕िрди्рд╣ा | 1 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1959 - 31 рдЬрдирд╡рд░ी, 1964 |
| 7. | рдкीрежрдмीреж рдЧрдЬेंрдж्рд░рдЧрдбрдХрд░ | 1 рдлрд░рд╡рд░ी, 1964 - 15 рдоाрд░्рдЪ, 1966 |
| 8. | рдПрежрдХेреж рд╕рд░рдХाрд░ | 16 рдоाрд░्рдЪ, 1966 - 29 рдЬूрди, 1966 |
| 9. | рдХेреж рд╕ुрдм्рдмाрд░ाрд╡ | 30 рдЬूрди, 1966 - 11 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1967 |
| 10. | рдХेреж рдПрдиреж рд╡ांрдЪू | 12 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1967 - 24 рдлрд░рд╡рд░ी, 1968 |
| 11. | рдПрдореж рд╣िрджाрдпрддुрд▓्рд▓ाрд╣ | 25 рдлрд░рд╡рд░ी, 1968 - 16 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1970 |
| 12. | рдЬेрежрд╕ीреж рд╢ाрд╣ | 17 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1970 - 21 рдЬрдирд╡рд░ी, 1971 |
| 13. | рдПрд╕режрдПрдореж рд╕ीрдХрд░ी | 22 рдЬрдирд╡рд░ी, 1971 - 25 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1973 |
| 14. | рдПрежрдПрдиреж рд░े | 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 1973 - 28 рдЬрдирд╡рд░ी, 1977 |
| 15. | рдПрдорежрдПрдЪреж рдмेрдЧ | 29 рдЬрдирд╡рд░ी, 1977 - 21 рдлрд░рд╡рд░ी, 1978 |
| 16. | рд╡ाрдИрежрд╡ीреж рдЪंрдж्рд░рдЪूрдб़ | 22 рдлрд░рд╡рд░ी, 1978 - 11 рдЬुрд▓ाрдИ, 1985 |
| 17. | рдк्рд░рдлुрд▓्рд▓рдЪंрдж्рд░ рдирдЯрд╡рд░рд▓ाрд▓ рднрдЧрд╡рддी | 12 рдЬुрд▓ाрдИ, 1985 - 20 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1986 |
| 18. | рд░рдШुрдирди्рджрди рд╕्рд╡рд░ूрдк рдкाрдардХ | 21 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1986 - 18 рдЬूрди, 1989 |
| 19. | рдИрежрдПрд╕реж рд╡ेंрдХрдЯрд░рдоैрдпा | 19 рдЬूрди, 1989 - 2 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1989 |
| 20. | рдПрд╕реж рдоुрдЦрд░्рдЬी | 18 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1989 - 25 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1990 |
| 21. | рд░ंрдЧрдиाрде рдоिрд╢्рд░ | 25 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 1990 - 24 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1991 |
| 22. | рдХेрежрдПрдиреж рд╕िंрд╣ | 25 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1991 - 12 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1991 |
| 23. | рдПрдорежрдПрдЪреж рдХाрдиिрдпा | 13 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 1991 - 17 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1992 |
| 24. | рдПрд▓режрдПрдореж рд╢рд░्рдоा | 18 рдирд╡рдо्рдмрд░, 1992 - 11 рдлрд░рд╡рд░ी, 1993 |
| 25. | рдПрдорежрдПрдиреж рд╡ेंрдХрдЯрдЪрд▓ैрдпा | 12 рдлрд░рд╡рд░ी, 1993 - 24 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1994 |
| 26. | рдПрежрдПрдореж рдЕрд╣рдорджी | 25 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1994 - 24 рдоाрд░्рдЪ, 1997 |
| 27. | рдЬेрежрдПрд╕реж рд╡рд░्рдоा | 25 рдоाрд░्рдЪ, 1997 - 17 рдЬрдирд╡рд░ी, 1998 |
| 28. | рдПрдорежрдПрдореж рдкंрдЫी | 18 рдЬрдирд╡рд░ी, 1998 - 9 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1998 |
| 29. | рдПрежрдПрд╕реж рдЖрдирди्рдж | 10 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 1998 - 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 2001 |
| 30. | рдПрд╕режрдкीреж рднрд░ुрдЪा | 1 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2001 - 5 рдордИ, 2002 |
| 31. | рдмीрежрдПрдиреж рдХृрдкाрд▓ | 6 рдордИ, 2002 - 7 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2002 |
| 32. | рдЬीрежрдмीреж рдкрдЯрдиाрдпрдХ | 8 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2002 - 18 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2002 |
| 33. | рд╡ीрежрдПрдиреж рдЦрд░े | 19 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2002 - 1 рдордИ, 2004 |
| 34. | рдПрд╕режрд░ाрдЬेрди्рдж्рд░ рдмाрдмू | 2 рдордИ, 2004 - 31 рдордИ, 2004 |
| 35. | рдЖрд░режрд╕ीреж рд▓ाрд╣ोрдЯी | 1 рдЬूрди, 2004 - 31 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 2005 |
| 36. | рд╡ाрдИреж рдХेреж рд╕рдм्рдмрд░рд╡ाрд▓ | 1 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2005 - 13 рдЬрдирд╡рд░ी, 2007 |
| 37. | рдХेрежрдЬीреж рдмाрд▓ाрдХृрд╖्рдгрдирди | 14 рдЬрдирд╡рд░ी, 2007 - 11 рдордИ, 2010 |
| 38. | рдПрд╕режрдПрдЪреж рдХрдкाрдб़िрдпा | 12 рдордИ, 2010 - 28 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 2012 |
| 39. | рдЕрд▓्рддрдорд╢ рдХрдмीрд░ | 29 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 2012 - 18 рдЬुрд▓ाрдИ, 2013 |
| 40. | рдкीреж рд╕рджाрд╢िрд╡рдо | 19 рдЬुрд▓ाрдИ, 2013 - 26 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2014 |
| 41. | рдЖрд░режрдПрдореж рд▓ोреЭा | 27 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2014 - 27 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 2014 |
| 42. | рдПрдЪрежрдПрд▓реж рджрдд्рддू | 28 рд╕िрддрдо्рдмрд░, 2014 - 2 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2015 |
| 43. | рдЯीрежрдПрд╕реж рдаाрдХुрд░ | 3 рджिрд╕рдо्рдмрд░, 2015 - 3 рдЬрдирд╡рд░ी, 2017 |
| 44. | рдЬेрежрдПрд╕реж рдЦрдЯ्рдЯрд░ | 4 рдЬрдирд╡рд░ी, 2017 - 27 рдЕрдЧрд╕्рдд, 2017 |
| 45. | рджीрдкрдХ рдоिрд╢्рд░ा | 28 рдЕрдЧрд╕्рдд, 2017 - 2 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 2018 |
| 46. | рд░ंрдЬрди рдЧोрдЧोрдИ | 3 рдЕрдХ्рдЯूрдмрд░, 2018 - 17 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2019 |
| 47. | рд╢рд░рдж рдЕрд░рд╡िрди्рдж рдмोрдмрдб़े | 18 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2019 - 23 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2021 |
| 48. | рдПрдирежрд╡ीреж рд░рдордг | 24 рдЕрдк्рд░ैрд▓, 2021 - 26 рдЕрдЧрд╕्рдд, 2022 |
| 49. | рдЙрджрдп рдЙрдоेрд╢ рд▓рд▓िрдд | 27 рдЕрдЧрд╕्рдд, 2022 - 8 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2022 |
| 50. | рдзрдирдЮ्рдЬрдп рдпрд╢рд╡ंрдд рдЪंрдж्рд░рдЪूрдб़ | 9 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2022 - 10 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2024 |
| 51. | рд╕ंрдЬीрд╡ рдЦрди्рдиा | 11 рдирд╡рдо्рдмрд░, 2024 - 13 рдордИ 2025 |
| 52. | рднूрд╖рдг рд░ाрдордХृрд╖्рдг рдЧрд╡рдИ | 14 рдордИ 2025 - рдЕрдм рддрдХ |
![]() |
| Chief Justice of India |
Thursday, 20 July 2023
рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди рд╕ाрд░рдиाрде рд╕्рдеिрдд рдЕрд╢ोрдХ рдХे рд╕िंрд╣- рд╕्рддрдо्рдн рдХे рд╢ीрд░्рд╖ рдХी рдЕрдиुрдХृрддि рд╣ै।
- рд╕ाрд░рдиाрде рд╕्рдеिрдд рдЕрд╢ोрдХ рдХे рд╕िंрд╣-рд╕्рддрдо्рдн рдоें рдЪाрд░ рд╢ेрд░ рдЦुрд▓े рдоुрдЦ рдХрд░рдХे рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рдХी рдУрд░ рдкीрда рдХрд░рдХे рджृрд╖्рдЯिрдЧोрдЪрд░ рд╣ोрддे рд╣ैं। рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди рдоें рд╕िрд░्рдл рддीрди рд╣ी рд╢ेрд░ рджिрдЦाрдИ рджेрддे рд╣ैं, рдЬिрдирдХे рдиीрдЪे рдХी рдкрдЯ्рдЯी рдХे рдордз्рдп рдоें рдЙрднрд░ी рд╣ुрдИ рдирдХ्рдХाрд╢ी рдоें рдЪрдХ्рд░ рд╣ै, рдЬिрд╕рдХे рджाрдИं рдУрд░ рдПрдХ рд╕ांрдб़ рдФрд░ рдмाрдИं рдУрд░ рдПрдХ рдШोрдб़ा рд╣ै। рджाрдПँ рддрдеा рдмाрдПँ рдЫोрд░ों рдкрд░ рдЕрди्рдп рдЪрдХ्рд░ों рдХे рдХिрдиाрд░े рджृрд╖्рдЯिрдЧрдд рд╣ोрддे рд╣ैं।
- рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди рдХे рджो рднाрдЧ рд╣ैं - рд╢ीрд░्рд╖ рдФрд░ рдЖрдзाрд░।
- рд╢ीрд░्рд╖ рдкрд░ рд╢ेрд░ рдХो рджिрдЦрд▓ाрдпा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рд╕ाрд╣рд╕ рд╡ рд╢рдХ्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
- рдЖрдзाрд░ рднाрдЧ рдоें рдПрдХ рдзрд░्рдо-рдЪрдХ्рд░ рд╣ै। рдЪрдХ्рд░ рдХे рджाрдИं рдУрд░ рдПрдХ рдмैрд▓ рд╣ै, рдЬो рдХрдаिрди рдкрд░िрд╢्рд░рдо рд╡ рд╕्рдлूрд░्рддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рддрдеा рдмाрдИं рдУрд░ рдПрдХ рдШोрдб़ा рд╣ै, рдЬो рддाрдХрдд рд╡ рдЧрддि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
- рдЖрдзाрд░ рдХे рдмीрдЪ рдоें рджेрд╡рдиाрдЧрд░ी рд▓िрдкि рдоें 'рд╕рдд्рдпрдоेрд╡ рдЬрдпрддे' рд▓िрдЦा рдЧрдпा рд╣ै, рдЬो рдоुрдг्рдбрдХोрдкрдиिрд╖рдж् рд╕े рд▓िрдпा рдЧрдпा рд╣ै।
- рдЗрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди рдХो 26 рдЬрдирд╡рд░ी, 1950 рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдЧрдпा рдеा।
- рдЗрд╕ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдЪिрд╣्рди рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕рд░рдХाрд░ी рдХाрдЧрдЬों, рдиोрдЯों, рд╕िрдХ्рдХों рддрдеा рдоोрд╣рд░ों рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै।
- рд╕ंрд╡िрдзाрди рд╕рднा рдиे рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдз्рд╡рдЬ (рддिрд░ंрдЧा) рдХा рдк्рд░ाрд░ूрдк 22 рдЬुрд▓ाрдИ, 1947 рдХो рдЕрдкрдиाрдпा рдеा।
- рдз्рд╡рдЬ рдоें рд╕рдоाрди рдЕрдиुрдкाрдд рд╡ाрд▓ी рддीрди рдЖрдб़ी рдкрдЯ्рдЯिрдпाँ рд╣ैं, рдЬो рдХेрд╕рд░िрдпा, рд╕рдлेрдж рд╡ рд╣рд░े рд░ंрдЧ рдХी рд╣ैं।
- рдз्рд╡рдЬ рдХे рдКрдкрд░ рдЧрд╣рд░ा рдХेрд╕рд░िрдпा рд░ंрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдЬाрдЧृрддि, рд╢ौрд░्рдп рддрдеा рдд्рдпाрдЧ рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै, рдмीрдЪ рдоें рд╕рдлेрдж рд░ंрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рд╕рдд्рдп рдПрд╡ं рдкрд╡िрдд्рд░рддा рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै рддрдеा рд╕рдмрд╕े рдиीрдЪे рдЧрд╣рд░ा рд╣рд░ा рд░ंрдЧ рд╣ोрддा рд╣ै, рдЬो рдЬीрд╡рди рдПрд╡ं рд╕рдоृрдж्рдзि рдХा рдк्рд░рддीрдХ рд╣ै।
- рдз्рд╡рдЬ рдХे рдмीрдЪ рдоें рд╕рдлेрдж рд░ंрдЧ рд╡ाрд▓ी рдкрдЯ्рдЯी рдХे рдмीрдЪ рдоें рдЧрд╣рд░े рдиीрд▓े рд░ंрдЧ рдХा 24 рддीрд▓िрдпों рд╡ाрд▓ा рдЕрд╢ोрдХ рдЪрдХ्рд░ рд╣ै, рдЬो рдзрд░्рдо рддрдеा рдИрдоाрдирджाрд░ी рдХे рдоाрд░्рдЧ рдкрд░ рдЪрд▓рдХрд░ рджेрд╢ рдХो рдЙрди्рдирддि рдХी рдУрд░ рд▓े рдЬाрдиे рдХी рдк्рд░ेрд░рдгा рджेрддा рд╣ै।
- рдз्рд╡рдЬ рдХी рд▓рдо्рдмाрдИ рддрдеा рдЪौрдб़ाрдИ рдХा рдЕрдиुрдкाрдд 3:2 рд╣ै।
- рдз्рд╡рдЬ рдХा рдк्рд░рдпोрдЧ рд╡ рдк्рд░рджрд░्рд╢рди рдПрдХ рд╕ंрд╣िрддा рдж्рд╡ाрд░ा рдиिрдпрдоिрдд рд╣ोрддा рд╣ै।
![]() |
| National symbols of India |
Saturday, 15 April 2023
рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢рд░ीрд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ाрде рдкाँрд╡, рдиाрдХ, рдХाрди, рдЖँрдЦ рдПрд╡ं рдоुँрд╣ рдЖрджि рдХрдИ рдЕंрдЧों рдЕрдерд╡ा рдЗрдХाрдЗрдпों рд╕े рдоिрд▓рдХрди рдмрдиी рд╣ोрддी рд╣ै। рдаीрдХ рдЗрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рднी рд╣ोрддी рд╣ै। рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рднौрддिрдХ рд╡рд╕्рддु рдХी рдПрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ोрддी рд╣ै рдЬो рдХрдИ рдЗрдХाрдЗрдпों рдпा рддрдд्рд╡ों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдмрдиी рд╣ोрддी рд╣ै। рдпे рдЗрдХाрдЗрдпों рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ै рдХि рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрдИ рдЕंрдЧों рдЕрдерд╡ा рдЗрдХाрдЗрдпों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрди рдЗрдХाрдЗрдпों рдоें рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕्рдеाрдпी рдПрд╡ं рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╕рдо्рдмрди्рдз рдкाрдпे рдЬाрддे рд╣ैं। рдпे рдЕंрдЧ рдЕрдерд╡ा рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╕्рдеिрд░ рд░рд╣рддी рд╣ैं। рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рд╕рдо्рдмрди्рдз рдмाрд╣рд░ рдХी рдЖрдХृрддि рд╡ рд╕्рд╡рд░ूрдк рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै। рдЙрд╕рдХा рд╕ंрдмंрдз рдЖрди्рддрд░िрдХ рд░рдЪрдиा рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рддрд░рд╣ рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╢рд░ीрд░ рдпा рднौрддिрдХ рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ोрддी рд╣ै, рдЙрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╕े рд╕рдоाрдЬ рдХी рднी рдПрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╣ोрддी рд╣ै рдЬिрд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рднी рд╢рд░ीрд░ рдХी рддрд░рд╣ рд╣ी рдХрдИ рдЗрдХाрдЗрдпों, рдЬैрд╕े рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╕ंрд╕्рдеाрдУं, рд╕ंрдШों, рдк्рд░рддिрдоाрдиों, рдоूрд▓्рдпों рдПрд╡ं рдкрджों рдЖрджि рд╕े рдмрдиी рд╣ोрддी рд╣ै।
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЕрд░्рде рд╡ рдкрд░िрднाрд╖ाрдпें рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоाрдЬрд╢ाрд╕्рдд्рд░िрдпों рдиे рдЬो рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдкрд░िрднाрд╖ाрдпें рджी рд╣ैं, рдЙрдирдоें рд╕े рдк्рд░рдоुрдЦ рдиिрдо्рди рдк्рд░рдХाрд░ рд╣ैं-
1. рдоैрдХाрдЗрд╡рд░ рдПрд╡ं рдкेрдЬ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ “рд╕рдоूрд╣ो рдХे рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдХाрд░ों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдЬрдЯिрд▓ рдк्рд░рддिрдоाрдиों рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै।"
2. рдордЬूрдорджाрд░ рдПрд╡ं рдорджाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддीрдп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХे рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд╕्рдеाрдпी рдкрдХ्рд╖ों рд╕े рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдмрдирддी рд╣ै।"
3. рдЯाрд▓ рдХॉрдЯ рдкाрд░рд╕рди्рд╕ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╕ंрд╕्рдеाрдУं, рдПрдЬेрди्рд╕िрдпों рдФрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрдоाрдиों рддрде рд╕ाрде рд╣ी рд╕рдоूрд╣ рдоें рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рд╕рджрд╕्рдп рдж्рд╡ाрд░ा рдЧ्рд░рд╣рдг рдХिрдпे рдЧрдпे рдкрджों рддрдеा рдХाрд░्рдпों рдХी рд╡िрд╢िрд╖्рдЯ рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рдХो рдХрд╣рддे рд╣ैं।'
4. рдХाрд░्рд▓ рдоाрдирд╣ीрдо рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдкрд░рд╕्рдкрд░ рдХ्рд░िрдпा рдХрд░рддी рд╣ुрдИ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдХा рдЬाрд▓ рд╣ै, рдЬिрд╕рдоें рдЕрд╡рд▓ोрдХрди рдФрд░ рдЪिрди्рддрди рдХी рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рдгाрд▓िрдпों рдХा рдЬрди्рдо рд╣ोрддा рд╣ै।'
5. рдЬिрди्рд╕ рд╡рд░्рдЧ рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдЕрдз्рдпрдпрди рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдарди рдХे рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕्рд╡рд░ूрдкों рдЕрд░्рдеाрдд् рд╕рдоूрд╣ों, рд╕рдоिрддिрдпों рддрдеा рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рдк्рд░рдХाрд░ рдПрд╡ं рдЗрди рд╕рдмрдХे рд╕ंрдХुрд▓ рдЬिрд╕рд╕े рдХि рд╕рдоाрдЬ рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ैं। "
6. рдПрдЪ. рдПрдо. рдЬोрдирд╕рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рдХिрд╕ी рд╡рд╕्рддु рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЙрд╕рдХे рдЕंрдЧों рдХे рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдеाрдпी рдЕрди्рддрд░्рд╕рдо्рдмрди्рдзों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддी рд╣ै, рд╕्рд╡рдпं 'рдЕंрдЧ' рд╢рдм्рдж рд╕े рд╣ी рдХुрдЫ рд╕्рдеाрдпिрдд्рд╡ рдХे рдЕंрдЧ рдХा рдЬ्рдЮाрдкрди рд╣ोрддा рд╣ै। рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рдгाрд▓ी рдХ्рдпोंрдХि рд▓ोрдЧों рдХे рдЕрди्рддрд░्рд╕рдо्рдмрди्рдзिрдд рдХृрдд्рдпों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рд╣ोрддी рд╣ैं, рдЗрд╕рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рднी рдЗрди рдХृрдд्рдпों рдоें рдкाрдпी рдЬाрдиे рд╡ाрд▓ी рдиिрдпрдоिрддрддा рдпा рдкुрдирд░ाрд╡ृрдд्рддि рдХे рдЕंрд╢ों рдоें рдвूँрдвी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।"
7. рдм्рд░ाрдЙрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ "рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдЕंрдЧ рдпा рднाрдЧ рдордиुрд╖्рдп рд╣ी рд╣ै, рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕ंрд╕्рдеा рдж्рд╡ाрд░ा рдкрд░िрднाрд╖िрдд рдФрд░ рдиिрдпрдоिрдд рд╕ंрдмंрдзों рдоें рд▓рдЧे рд╣ुрдП рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХी рдПрдХ рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рд╣ै।"
рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдкрд░िрднाрд╖ाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕рдоाрдЬ рдХी рд╡िрднिрди्рди рдЗрдХाрдЗрдпों, рд╕рдоूрд╣ों, рд╕ंрд╕्рдеाрдУं, рд╕рдоिрддिрдпों рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕рдо्рдмрди्рдзों рд╕े рдиिрд░्рдоिрдд рдПрдХ рдк्рд░рддिрдоाрд░्рд╡рдирдд рдПрд╡ं рдХ्рд░рдордмрдж्рдз рдвाँрдЪा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЕрдкेрдХ्рд╖рддрдпा рдПрдХ рд╕्рдеिрд░ рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╣ै। рдЬिрд╕рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдЕрдкрд╡ाрджрд╕्рд╡рд░ूрдк рд╣ी рджेрдЦрдиे рдХो рдоिрд▓рддे рд╣ैं।
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдПँ (Characteristics of Social Structure)
рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рдХो рдЗрд╕рдХी рдХुрдЫ рдк्рд░рдоुрдЦ рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдиिрдо्рдиांрдХिрдд рд░ूрдк рд╕े рд╕рдордЭा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै-
1. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдПрдХ рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рд╣ै : рдЗрд╕рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рдЬिрди рдЗрдХाрдЗрдпों 8 рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рд╣ोрддा рд╣ै, рд╡े рдПрдХ рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рдоें рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдпрд╣ी рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рддिрдоाрди рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै।
2. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЕрдкेрдХ्рд╖ाрдХृрдд рд╕्рдеाрдпी рд╣ोрддी рд╣ै : рдЗрд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддे рд╣ुрдП рдЬॉрди्рд╕рди рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЬिрди рд╕рдоूрд╣ों рддрдеा рд╕ंрдШों рд╕े рд╣ोрддा рд╣ै, рдЙрдирдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХрд╣ीं рдЕрдзिрдХ рд╕्рдеाрдпी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рдкрд░िрд╡ाрд░ рдоें рдпрджि рдХрд░्рддा рдпा рдХिрд╕ी рдЕрди्рдп рд╕рджрд╕्рдп рдХी рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрдп рддो рднी рд╕ंрдпुрдХ्рдд рдкрд░िрд╡ाрд░ рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
3. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдЕрдиेрдХ рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं: рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрднिрди्рди рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдЙрдирдХी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдЙрджाрд╣рд░рдг рдХे рд▓िрдП, рд░ाрдЬ्рдп, рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рддрдеा рджрдмाрд╡ рд╕рдоूрд╣ рдПрдХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рдкंрдЪाрдпрдд, рдпुрд╡ाрдЧृрд╣ рддрдеा рдиाрддेрджाрд░ी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा, рдЬрдирдЬाрддीрдп рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ैं। рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рдоें рдмрд╣ुрдд-рд╕ी рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдУं, рдк्рд░рдеाрдУं рддрдеा рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै рддрдеा рдЗрди рд╕рднी рдХी рдЕрдкрдиी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рд╣ोрддी рд╣ैं। рдпрд╣ рд╕рднी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдоिрд▓рдХрд░ рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рддी рд╣ै।
4. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рд╡िрднिрди्рди рдЕंрдЧ рдкрд░рд╕्рдкрд░ рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ोрддे рд╣ैं: рдпрджि рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рдЙрджाрд╣рд░рдгों рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рджेрдЦा рдЬाрдпे рддो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рдиाрддेрджाрд░ी рдХी рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╢ैрдХ्рд╖рдгिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рдзाрд░्рдоिрдХ рдФрд░ рдордиोрд░ंрдЬрдиाрдд्рдордХ рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕ी рддрд░рд╣ рд╡्рдпрдХ्рддि рдХे рд╕рдоाрдЬीрдХрд░рдг рдоें рдкрд░िрд╡ाрд░, рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп, рдзрд░्рдо, рд╕рд░рдХाрд░, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рддрдеा рдЖрд░्рдеिрдХ рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдХा рд╕рдоाрди рдпोрдЧрджाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕рднी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдПँ рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рд╕ंрдмंрдзिрдд рд░рд╣рдХрд░ рдХिрд╕ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдЙрдкрдпोрдЧी рдФрд░ рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдмрдиाрддी рд╣ैं।
5. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдоूрд▓्рдпों рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै : рдЗрд╕рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдпрд╣ рд╣ै рдХि рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рдФрд░ рд╕рдо्рдоाрди рдХे рдЕрдиेрдХ рддрд░ीрдХे, рдЬрдирд░ीрддिрдпाँ, рдк्рд░рдеाрдПँ, рдкрд░рдо्рдкрд░ाрдПँ рддрдеा рдк्рд░рддीрдХ рдЗрд╕рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдХिрд╕ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдХी рд╣ोрдЧी। рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоाрдЬों рдХे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоूрд▓्рдп рдПрдХ-рджूрд╕рд░े рд╕े рднिрди्рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рдЙрдирдХी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдПрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдЕрди्рддрд░ рджिрдЦाрдпी рджेрддा рд╣ै।
6. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХे рдк्рд░рдд्рдпेрдХ рдЕंрдЧ рдХे рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдк्рд░рдХाрд░्рдп рд╣ोрддे рд╣ैं: рдЗрди рдк्рд░рдХाрд░्рдпों рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоूрд▓्рдпों рддрдеा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдк्рд░рддिрдоाрдиों рдХे рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрди рдоूрд▓्рдпों рдФрд░ рдк्рд░рддिрдоाрдиों рдоें рд╕ाрдзाрд░рдгрддрдпा рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рди рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рднी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдк्рд░рдХृрддि рддुрд▓рдиाрдд्рдордХ рд░ूрдк рд╕े рд╕्рдеाрдпी рд╣ो рдЬाрддी рд╣ै।
7. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдЕрдоूрд░्рдд рд╣ोрддी рд╣ै : рдкाрд░рд╕рди्рд╕ рдиे рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХोрдИ рд╡рд╕्рддु рдЕрдерд╡ा рд╡्рдпрдХ्рддिрдпों рдХा рд╕ंрдЧрдарди рдирд╣ीं рд╣ै, рдмрд▓्рдХि рдпрд╣ рдХेрд╡рд▓ рдЕрдиेрдХ рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рдХाрд░्рдпрд╡िрдзिрдпों рдФрд░ рдЙрдирдХे рдкाрд░рд╕्рдкрд░िрдХ рд╕ंрдмंрдзों рдХा рдПрдХ рдк्рд░рддिрдоाрди рд╣ै। рдоैрдХाрдЗрд╡рд░ рдХा рдХрдерди рд╣ै рдХि рдЬिрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╣рдо рд╕рдоाрдЬ рдХो рджेрдЦ рдирд╣ीं рд╕рдХрддे, рдЙрд╕ी рддрд░рд╣ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рднी рдПрдХ рдЕрдоूрд░्рдд рдЕрд╡рдзाрд░рдгा рд╣ै। рдпрд╣ рд╕рдд्рдп рд╣ै рдХि рдкрд░िрд╡ाрд░, рдЧाँрд╡, рдЬाрддि, рд╡рд░्рдЧ, рд░ाрдЬ्рдп рддрдеा рд╡िрднिрди्рди рд╕рдоिрддिрдпाँ рдФрд░ рд╕ंрд╕्рдеाрдПँ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рд╡िрднिрди्рди рдЗрдХाрдЗрдпाँ рд╣ैं рдХिрди्рддु рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рдЗрди рдЗрдХाрдЗрдпों рдХे рдмाрд╣рд░ी рд░ूрдк рд╕े рди рд╣ोрдХрд░ рдЙрд╕ рдХ्рд░рдордмрдж्рдзрддा рд╕े рд╣ै рдЬो рд╕рдоाрдЬ рдХे рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рдк्рд░рддिрдоाрди рдХो рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХрд░рддी рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдЕрдоूрд░्рдд рд╣ोрддी рд╣ै।
8. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рддाрдд्рдкрд░्рдп рд╕рджैрд╡ рд╕ंрдЧрдарди рд╕े рдирд╣ीं рд╣ोрддा : рдпрд╣ рдз्рдпाрди рд░рдЦрдиा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд╕ंрдЧрдарди рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрддी рд╣ै рдкрд░рди्рддु рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдХुрдЫ рд╡्рдпрдХ्рддि рдЕрдерд╡ा рдЗрдХाрдЗрдпाँ рднी рд╣ो рд╕рдХрддी рд╣ैं рдЬिрдирдХे рд╡्рдпрд╡рд╣ाрд░ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиिрдпрдоों рдХे рдк्рд░рддिрдХूрд▓ рд╣ो। рдЗрд╕े рдорд░्рдЯрди рдиे рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдиिрдпрдорд╣ीрдирддा' рдХрд╣ा рд╣ै। рдЗрд╕рд╕े рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рд╕ंрдмंрдз рдХेрд╡рд▓ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрдЧрдарди рдХी рджрд╢ा рд╕े рд╣ी рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдмрд▓्рдХि рдЗрд╕рдоें рдЙрди рд╕рднी рджрд╢ाрдУं рдХा рд╕рдоाрд╡ेрд╢ рд╣ोрддा рд╣ै рдЬो рд╕ंрдЧрдарди рдФрд░ рд╡िрдШрдЯрди рдХे рддрдд्рд╡ों рдХा рдмोрдз рдХрд░ाрддी рд╣ैं।
9. рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рд╕्рдеाрдиीрдп рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рд╕े рдк्рд░рднाрд╡िрдд рд╣ोрддी рд╣ै : рд╡ाрд╕्рддрд╡ рдоें, рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдЙрд╕рдХी рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ, рдЖрд░्рдеिрдХ, рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдФрд░ рднौрдЧोрд▓िрдХ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рд╣ोрддा рд╣ै। рдЬрдм рдХрднी рдЗрди рджрд╢ाрдУं рдЕрдерд╡ा рдЖрд╡рд╢्рдпрдХрддाрдУं рдоें рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрддा рд╣ै, рддрдм рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдиिрд░्рдоाрдг рдХрд░рдиे рд╡ाрд▓ी рдЙрдк-рд╕ंрд░рдЪрдиाрдУं рдоें рднी рдХुрдЫ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рд╣ोрдиे рд▓рдЧрддा рд╣ै, рдпрдж्рдпрдкि рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рд╕ंрд░рдЪрдиा рдоें рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдХोрдИ рдкрд░िрд╡рд░्рддрди рдирд╣ीं рд╣ोрддा।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХा рдПрдХ рд╡ाрд╣्рдп рд░ूрдк рд╣ै рдЬिрд╕рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдоें рдмрд╣ुрдд-рд╕े рд╕рдоूрд╣ों, рд╕ंрд╕्рдеाрдУं, рд╕рдоिрддिрдпों рддрдеा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдоूрд▓्рдпों рдХा рдпोрдЧрджाрди рд╣ोрддा рд╣ै। рдЗрди рд╕рднी рдЗрдХाрдЗрдпों рдХी рдк्рд░рдХृрддि рдХा рдиिрд░्рдзाрд░рдг рдПрдХ рд╡िрд╢ेрд╖ рд╕ंрд╕्рдХृрддि рдкрд░ рдЖрдзाрд░िрдд рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд╣ी рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рдХो рдЕрдХ्рд╕рд░ рд╕ांрд╕्рдХृрддिрдХ рд╕ंрд░рдЪрдиा рднी рдХрд╣ рджिрдпा рдЬाрддा рд╣ै।
![]() |
| Social Structure and its Features |
Friday, 15 July 2022
1911 рдХी рдЪीрдиी рдХ्рд░ांрддि
рдЪीрди рдоें рдоंрдЪूрд╡ंрд╢ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╕рддрд░рд╣рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рд╣ुрдИ рдеी рдФрд░ 1911 рдИреж рддрдХ рдЪीрди рдкрд░ рдЗрд╕ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХा рд╢ाрд╕рди рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा। рдЗрд╕ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдХे рдкूрд░्рд╡ рдЪीрди рдПрдХ рд╕рдоृрдж्рдз рджेрд╢ рдеा। рдкрд░ंрддु рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рдЙрдд्рддрд░рдХाрд▓ीрди рд╢ाрд╕рди рдоें рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдЪीрди рдХी рдЕрд╡рд╕्рдеा рдмрд╣ुрдд рдЦрд░ाрдм рд╣ो рдЧрдИ। рдлрд▓рддः рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдЪीрди рд╡िрджेрд╢ी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрдж рдХा рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рд╢िрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдпा। рдХुрд╢ाрд╕рди рдиिрд░्рдзрдирддा рдФрд░ рд╡िрджेрд╢ी рдк्рд░рднाрд╡ рд╕े рдЪीрди рдХे рд▓ोрдЧ рдПрдХрджрдо рддंрдЧ рд╣ो рдЧрдП। рдЗрд╕рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдЙрдирдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рднाрд╡рдиा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рджेрд╢ рдХे рдХрдИ рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рджрд▓ рд╕ंрдЧрдаिрдд рд╣ोрдиे рд▓рдЧे। 1911 рдИреж рдоें рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдоंрдЪू рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдПрдХ рднрдпंрдХрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рд╣ुрдЖ, рдЬिрд╕े 1911 рдИреж рдХी рдЪीрдиी рдХ्рд░ांрддि рдХрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдиे рдЪीрди рд╕े рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рджिрдпा рддрдеा рд╡рд╣ाँ рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी।
1911 рдИреж рдХी рдХ्рд░ांрддि рдХे рдХाрд░рдг- 1911 рдИреж рдХे рдЪीрди рдХी рдХ्рд░ांрддि рдХे рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХाрд░рдг рдеे- 1. рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХी рджुрд░्рдмрд▓рддा- рдЙрди्рдиीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдХे рдЕंрддिрдо рдЪрд░рдг рдоें рдЪीрди рдХी рдХ्рд░ांрддि рдмрд╣ुрдд рдЦрд░ाрдм рд╣ो рдЧрдИ рдеी। рдЦेрддी рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ-рдзंрдзे рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдпे рдеे। рдЧрд░ीрдмी рддрдеा рдмेрдХाрд░ी рдмрдв़ рд░рд╣ी рдеीं। рд╢ाрд╕рди рдоें рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдлैрд▓ рд░рд╣ा рдеा। рдЪीрди рдкрд░ рдпूрд░ोрдк рдХे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рд╡िрджेрд╢िрдпों рдХो рдЪीрди рдоें рд╣рд░ рддрд░рд╣ рдХी рдиाрдЬाрдпрдЬ рд╕ुрд╡िрдзाрдПँ рдоिрд▓ рд░рд╣ी рдеीं। рдЗрд╕рд╕े рдЪीрдиी рдЬрдирддा рдХा рд╢ोрд╖рдг рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рдЗрди рд╕рдмрдХे рд▓िрдП рдЪीрди рдХी рдЬрдирддा рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХो рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рдоाрдирддी рдеी।
2. рдЖрд░्рдеिрдХ рджुрд░्рджрд╢ा - рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЦेрддी рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ-рдзंрдзों рдХे рдирд╖्рдЯ рд╣ोрдиे рдХे рдХाрд░рдг рдЪीрди рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рдЕрд╡рд╕्рдеा рджिрди-рдк्рд░рддिрджिрди рдЦрд░ाрдм рд╣ोрддी рдЬा рд░рд╣ी рдеी। рдПрдХ рдУрд░ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЕрддि рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рд╡ृрдж्рдзि рд╣ो рд░рд╣ी рдеी рдФрд░ рджूрд╕рд░ी рдУрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХृрд╖ि рдФрд░ рдЙрдж्рдпोрдЧ-рдзंрдзों рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдПрд╡ं рдЙрди्рдирддि рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдХाрд░्рдп рдирд╣ीं рд╣ो рд░рд╣ा рдеा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЪीрдиी рдЬрдирддा рдоें рдк्рд░рд╢ाрд╕рди рдХे рдк्рд░рддि рдмрдб़ा рдХ्рд╖ोрдн рдеा।
3. рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рдЬрдЧрдд рд╕े рд╕ंрдкрд░्рдХ (рдмौрдж्рдзिрдХ рдЬाрдЧрд░рдг ) - рдмीрд╕рд╡ीं рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдЪीрди рдХा рд╕ंрдкрд░्рдХ рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ुрдЖ। рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдмрд╣ुрдд-рд╕े рдЪीрдиी рд╡िрдж्рдпाрд░्рдеी рдпूрд░ोрдк рдФрд░ рдЕрдоेрд░िрдХा рдЧрдП। рд╡рд╣ाँ рдЙрди्рд╣ें рдХ्рд░ांрддिрдХाрд░ी рд╕ाрд╣िрдд्рдпों рдХे рдЕрдз्рдпрдпрди рдХा рдЕрд╡рд╕рд░ рдоिрд▓ा। рдЬрдм рдпे рдпुрд╡рдХ рд╕्рд╡рджेрд╢ рд▓ौрдЯे рддो рдЕрдкрдиे рджेрд╢ рдХी рддुрд▓рдиा рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рд╕ाрде рдХрд░рдиे рд▓рдЧे рдФрд░ рдпूрд░ोрдкीрдп рджेрд╢ों рдХे рд╕рдоाрди рдЪीрди рдХो рдЙрди्рдирдд рдмрдиाрдиे рдХा рд╕्рд╡рдк्рди рджेрдЦрдиे рд▓рдЧे। рдЙрди्рд╣ें рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХे рдиिрд░ंрдХुрд╢ рд╢ाрд╕рди рд╕े рдмрдб़ी рдШृрдгा рд╣ो рдЧрдИ। рд╡े рдЙрд╕рдХा рдЕंрдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рд╡्рдпрдЧ्рд░ рд╣ो рдЙрдаे।
4. рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рддрдеा рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рдХोрдк - рдЪीрди рдХी рдЖрдмाрджी рдмрдб़ी рддेрдЬी рд╕े рдмрдв़ рд░рд╣ी рд╢्рд░ी рдкрд░, рд╡рд╣ाँ рдЦाрдж्рдпाрди्рди рдХी рдХрдоी рдеी। рд╢ाрд╕рди рдХा рдЗрд╕ рдУрд░ рдз्рдпाрди рдирд╣ीं рдеा। рдлिрд░ рджुрд░्рднिрдХ्рд╖, рдорд╣ाрдоाрд░ी, рдпाрд╣ рдЖрджि рдк्рд░ाрдХृрддिрдХ рдк्рд░рдХोрдкों рдХे рдХाрд░рдг рд▓ोрдЧ рд╡ाрд╣ рдеे। 1910-11 рдоें рдЪीрди рдХी рдХрдИ рдирджिрдпों рдоें рднрдпंрдХрд░ рдмाрдж рдЖрдИ рдЗрд╕рд╕े рдЦेрддी рдирд╖्рдЯ рд╣ुрдИ рд╣ो, рд▓ाрдЦों рд▓ोрдЧ рдмेрдШрд░ рд╣ो рдЧрдП рддрдеा рднूрдЦों рдорд░рдиे рд▓рдЧे। рд▓ोрдЧों рдХो рд╕рд░рдХाрд░ рдХी рдУрд░ рд╕े рдХोрдИ рдорджрдж рдирд╣ीं рдоिрд▓ी।
5. рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдХा рдпोрдЧрджाрди - рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдХो 1911 рдИреж рдХी 'рдХ्рд░ांрддि рдХा рдЬрдирдХ' рдХрд╣ा рдЬाрддा рд╣ै। рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдЪीрди рдХी рджुрд░्рджрд╢ा рдХा рдПрдХрдоाрдд्рд░ рдХाрд░рдг рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХो рд╣ी рдоाрдирддे рдеे। рдЕрддः, рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдЪीрди рдХी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рд╕ुрдзाрд░ рд▓ाрдиे рдХे рд▓िрдП рддुंрдЧ-рд╕ँрдЧ рд╣ुрдИ рдиाрдордХ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдХा рд╕ंрдЧрдарди рдХिрдпा। рдЗрд╕ी рджрд▓ рдиे рдХ्рд░ांрддि рдХा рд╕ूрдд्рд░рдкाрдд рдХрд░ рдоंрдЪू-рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХा рдЕंрдд рдХिрдпा।
6. рд╕्рд╡рджेрд╢ी рд░ेрд▓рдоाрд░्рдЧ рдпोрдЬрдиा рдХी рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрддि ( рддाрдд्рдХाрд▓िрдХ рдХाрд░рдг) - рдЪीрди рдоें рд░ेрд▓рдоाрд░्рдЧों рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХाрд░्рдп рдмрдб़ी рддेрдЬी рд╕े рдЪрд▓ рд░рд╣ा рдеा। 1921 рдИреж рдоें рдЪीрди рдХे рдзрдиीрдоाрдиी рд▓ोрдЧों рдиे рд░ेрд▓рдоाрд░्рдЧ-рд╕ंрдмंрдзी рдПрдХ рд╕्рд╡рджेрд╢ी рдпोрдЬрдиा рдоंрдЪू рд╕рд░рдХाрд░ рдХे рд╕рдордХ्рд╖ рдк्рд░рд╕्рддुрдд рдХी। рдкрд░, рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдЙрдирдХी рдпोрдЬрдиा рдЕрд╕्рд╡ीрдХृрдд рдХрд░ рджी рдФрд░ рдмрджрд▓े рдоें рдПрдХ рд╡िрджेрд╢ी рдпोрдЬрдиा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ी। рдЗрд╕рд╕े рд╕ाрд░े рджेрд╢ рдоें рдЕрд╕ंрддोрд╖ рдХी рдЬ्рд╡ाрд▓ा рднрдб़рдХ рдЙрдаी।
рдЙрдкрд░्рдпुрдХ्рдд рд╕рднी рдХाрд░рдгों рдХो рд▓ेрдХрд░ 1911 рдИреж рдоें рдЪीрди рдоें рдПрдХ рдорд╣ाрди рдХ्рд░ांрддि рд╣ो рдЧрдИ। рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рд╣ँрдХाрдК рдХे рд╕ैрдиिрдХों рдиे рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХрд░ рджिрдпा। рд╢ीрдШ्рд░ рд╣ी рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рдЖрдЧ рд╕ाрд░े рджेрд╢ рдоें рдлैрд▓ рдЧрдИ। рдЗрд╕ рдХ्рд░ांрддि рдоें рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдж्рд╡ाрд░ा рд╕्рдеाрдкिрдд 'рддुंрдЧ-рдоंрдЧ рд╣ुрдИ' рджрд▓ рдиे рд╕рдХ्рд░िрдп рд░ूрдк рд╕े рднाрдЧ рд▓िрдпा। рдЬрдм рд╕्рдеिрддि рдмрд╣ुрдд рдЧंрднीрд░ рд╣ो рдЧрдИ рддो рдоंрдЪू-рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдиे рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдд्рдпाрдЧ рджिрдпा рдФрд░ рдХ्рд░ांрддिрдХрд░рдпों рдиे рд░ाрдЬрддंрдд्рд░ рдХा рдЕंрдд рдХрд░ рдЪीрди рдоें рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी। рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдХो рдЗрд╕ рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХा рдк्рд░рдзाрди рдмрдиाрдпा рдЧрдпा।
рдХ्рд░ांрддि рдХी рдЕрд╕рдлрд▓рддा - рдпрдж्рдпрдкि 1911 рдИреж рдХी рдХ्рд░ांрддि рдоें рджो рд╣рдЬाрд░ рд╡рд░्рд╖ рдкुрд░ाрдиे рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХा рдЕंрдд рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдЧрдгрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ рддрдеाрдкि рдХ्рд░ांрддि рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕рдлрд▓ рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХा। рдЪीрди рдоें рд╕рд╣ी рдЕрд░्рдеों рдоें рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдирд╣ीं рд╣ो рд╕рдХी।
рдХ्рд░ांрддि рдХी рдЕрд╕рдлрд▓рддा рдХे рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдХाрд░рдг рдеे - (i) рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рдЕрднाрд╡ - рдоंрдЪू-рд╢ाрд╕рдирдХाрд▓ рдоें рдЪीрди рдХрдИ рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рдк्рд░рджेрд╢ों рдоें рдмैрдаा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрдирдХी рд╢ाрд╕рди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЕрд▓рдЧ-рдЕрд▓рдЧ рдеी। рд▓ोрдЧ рдЪीрди рдХो рдПрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХे рд░ूрдк рдоें рдирд╣ीं рджेрдЦрддे рдеे। рдЙрдирдоें рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдпрддा рдХी рднाрд╡рдиा рдХा рдЕрднाрд╡ рдеा ।
(ii) рдЪीрди рдХी рд╕ाрдоंрддрд╡ाрджी рдкрдж्рдзрддि - рдЪीрди рдоें рдЕрдм рднी рд╕ाрдоंрддрд╡ाрджी рдХा рдмोрд▓рдмाрд▓ा рдеा। рдЪीрди рдХे рд╕ाрдоंрдд рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдХिрд╕ी рддрд░рд╣ рдХे рдк्рд░рдЬाрддंрдд्рд░ рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ो। рд╡े рдирд╣ीं рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рдЪीрди рдХी рд░ाрдЬрд╕рдд्рддा рдбॉреж рд╕рдирдпाрдд рд╕ेрди рдЬैрд╕े рдЙрдЧ्рд░рд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рд╡ाрд▓े рдиेрддा рдХे рд╣ाрдеों рдоें рд░рд╣े। рдЕрддः, 1911 рдИреж рдХी рдХ्рд░ांрддि рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ी।
![]() |
| Chinese Revolution of 1911 |
End of Articles.... Thanks....
Friday, 20 May 2022
рдЬाрдкाрди рдоें рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХा рдЙрджрдп
рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж (1928-45 ) - рдЬाрдкाрди рдоें рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХा рдЙрдЧ्рд░рд╡ाрджी рдЪрд░рдг 1928 рдИреж рдХे рдмाрдж рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдЖ। рдЗрд╕рд╕े рдкूрд░्рд╡ рд╕ाрдоंрддों рдХी рд╕рдоुрд░ाрдИ рдкрд░ंрдкрд░ा рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ाрдоंрдд рд╕рд╢рд╕्рдд्рд░ рд╕ेрд╡рдХ рдкाрд▓рддे рдеे। рдпрдж्рдпрдкि рдЬाрдкाрди рдоें рдоेрдИрдЬी-рдкुрдирд░्рд╕्рдеाрдкрди рдХे рдмाрдж рдЙрджाрд░рд╡ाрджी рдФрд░ рдк्рд░рдЧрддिрд╢ीрд▓ рджрд▓-рдкрдж्рдзрддि рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ рдеा рдХिंрддु рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдв़ рдирд╣ीं рдкाрдпा рдеा। рдЬाрдкाрди рдХी рдирдИ рд╢ाрд╕рди-рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдоें рдПрдХ рдХुрд▓ीрди рд╕рднा рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ рдеी। рдЗрд╕рдоें рд╕ेрдиा рдХे рдЙрдЪ्рдЪाрдзिрдХाрд░िрдпों рдХो рднी рд╕्рдеाрди рджिрдП рдЧрдП рдеे। рдПрдХ рдиिрдо्рди рд╕рджрди, рдбाрдЗрдЯ (Diet) рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рд╣ुрдИ рдеी, рдкрд░ंрддु рдЗрд╕ рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╕рджрди рдХो рдкूрд░्рдг рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рд╢рдХ्рддि рдирд╣ीं рдк्рд░ाрдк्рдд рдеी। рд╡ाрд╕्рддрд╡िрдХ рд╢рдХ्рддि рд░ाрдЬा рдХे рдХाрд░्рдпрдХाрд░िрдгी рдкрд░िрд╖рдж (Executive Council) рдоें рд░рдЦी рдЧрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рджрд╕्рдп рдКрдкрд░ी рд╕рджрди рдХे рд▓िрдП рдЬाрддे рдеे। рдЗрд╕рдоें рдЕрдзिрдХрддрд░ рдЬेрдирд░ोрдЬ (Genros) рдиाрдордХ рдХुрд▓ीрди рд╣ी рд╣ोрддे рдеे। рдХाрд░्рдпрдХाрд░िрдгी рдкрд░िрд╖рдж рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдХे рдк्рд░рддि рдЙрдд्рддрд░рджाрдпी рд╣ोрддे рдеे рди рдХि рдбाрдЗрдЯ (Diet) рдХे рдк्рд░рддि। рдЗрди्рд╣ें рдбाрдЗрдЯ рдХो рднंрдЧ рдХрд░рдиे рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдирд╣ीं рдеा। рдбाрдЗрдЯ рдХाрдлी рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рдеा। рд╕ेрдиा рдкрд░ рдЦрд░्рдЪ рдмрдв़ाрдиे рдХी рдЕрдиुрдорддि рдХेрд╡рд▓ рд╡рд╣ी рд╕ंрд╕्рдеा рджे рд╕рдХрддी рдеी। 1925 рдИреж рддрдХ рдбाрдЗрдЯ рдХा рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рдЖрдзाрд░ рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рдмрдв़ рдЧрдпा рдеा। рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд╕े рдЬाрдкाрди рдХे рд╕рднी рдмाрд▓िрдЧ рдкुрд░ूрд╖ों рдХो рдорддрджाрди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рджे рджिрдпा рдЧрдпा рдеा। рдЬрдирддा рдж्рд╡ाрд░ा рдЪुрдиे рдЧрдП рдиेрддा рдбाрдЗрдЯ рдХे рд╕рджрд╕्рдп рд╣ोрддे рдеे।
рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рдиेрддाрдУं рдиे рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдмрдв़ाрдиे рдХा рдЬрдм рдк्рд░рдпाрд╕ рдХिрдпा рддрдм рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдиे рдПрдХ рдЖрджेрд╢ рдЬाрд░ी рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рд╕ेрдиाрдоंрдд्рд░ी рд╕рджैрд╡ рд╡рд░िрд╖्рда рд╕ेрдиाрдкрддि рд╣ी рдЪुрдиा рдЬाрдПрдЧा। рдЗрд╕ рдЖрджेрд╢ рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬाрдкाрдиी рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рд╕ेрдиा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдмрдв़ा рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рджрд▓ рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рджेрд╢ рдоें рд╕ैрдиिрдХ рдк्рд░рднाрд╡ рдХो рдХрдо рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддी рдеी рдХिंрддु рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдРрд╕ा рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрдЪ्рдЪ рд╕ैрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдПрд╡ं рдКрдкрд░ी рд╕рджрди рдХे рд╕рджрд╕्рдпों рдХा рдЖрджрд░ рдХрд░рдиा рдЬрд░ूрд░ी рдеा।
рд╡िрдХрд╕िрдд рдФрдж्рдпोрдЧिрдХीрдХрд░рдг рдХे рдХाрд░рдг рд╡ाрдордкंрдеी рдЖंрджोрд▓рди рдмрдв़рддे рдЬा рд░рд╣े рдеे। рд░ूрдв़िрд╡ाрджी рдФрд░ рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдЪाрд╣рддे рдеे рдХि рд╡ाрдкрдоंрдзी рдЖंрджोрд▓рди рдХो рдЬाрдкाрдиी рдоंрдд्рд░िрдоंрдд्рд░рд▓ рдж्рд╡ाрд░ा 'рдХोрдИ рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдирд╣ीं рдоिрд▓े। рд╕ंрд╡िрдзाрди рдХा рд╕्рд╡рд░ूрдк рдРрд╕ा рдеा рдЬिрд╕рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрджाрд░рд╡ाрджी рдЬрдирддांрдд्рд░िрдХ рдкрд░ंрдкрд░ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╕ंрднрд╡ рдирд╣ीं рдеा। рдЬाрдкाрди рдоें рд╡िрдХрд╕िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХे рдХाрд░рдг рдЙрджाрд░рд╡ाрджी рд╡िрдЪाрд░рдзाрд░ा рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। рд╡िрдХрд╕िрдд рдЕрд░्рдерд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдиे рд╣ी рдЬाрдкाрди рдоें рдкूँрдЬीрд╡ाрджी рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдмрдиाрдпा। рдкूँрдЬीрд╡ाрдж рдХे рдХाрд░рдг рдЬाрдкाрди рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрджी рдПрд╡ं рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдпोрдЬрдиाрдПँ рдмрдиाрдиे рд▓рдЧा। рдЬाрдкाрдиी рд╡्рдпाрдкाрд░ рдФрд░ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рд╡ृрдж्рдзि рд╣ोрддी рдЧрдИ। рд╡्рдпाрдкाрд░ рдоें рд╡ृрдж्рдзि рдХे рдХाрд░рдг рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рд╣ो рдЧрдпा рдХि рдЬाрдкाрди рджूрд░ рддрдХ рдЕрдкрдиे рд╡्рдпाрдкाрд░ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рд╕ुрд░рдХ्рд╖िрдд рд░рдЦे рдФрд░ рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдХो рдЙрдкрдиिрд╡ेрд╢ों рдоें рдмрд╕ाрдП рдФрд░ рд╕ैрди्рдп рдмрд▓ рдж्рд╡ाрд░ा рд╣ी рдпрд╣ рд╕ंрднрд╡ рдеा।
рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╢рдХ्рддिрдпों рдХे рд╕ाрде рдЕрд╕рдоाрди рд╕рдзिрдпों рдХे рдХाрд░рдг рднी рдЬाрдкाрди рдоें рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХा рд╡िрдХाрд╕ рд╣ुрдЖ। рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╢рдХ्рддिрдпों рдж्рд╡ाрд░ा рдЖрд░ोрдкिрдд рд╕ंрдмंрдзों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдпрд╣ рдЖрд╡рд╢्рдпрдХ рдеा рдХि рдЬाрдкाрди рдПрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рдФрдж्рдпोрдЧिрдХ рдФрд░ рд╕ैрдиिрдХ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдмрдиे। рдХोрд░िрдпा, рдоंрдЪूрд░िрдпा рдФрд░ рдЪीрди рдоें рдЬाрдкाрди рдХी рд░ूрдЪि рдеी। рдЖрд░्рдеिрдХ рдФрд░ рд╕ाрдорд░िрдХ рджृрд╖्рдЯि рд╕े рдпे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдЬाрдкाрди рдХे рд▓िрдП рдЕрддि рдорд╣рдд्рд╡рдкूрд░्рдг рдеे। рдЗрд╕ीрд▓िрдП 1894 рд╕े 1905 рдИреж рддрдХ рдЬाрдкाрди рдиे рджो рдпुрдж्рдз рдХिрдП рдПрдХ рдЪीрди рд╕े рдФрд░ рджूрд╕рд░ा рд░ूрд╕ рдХे рд╕ाрде рдЗрди рдпुрдж्рдзों рдоें рдоिрд▓ी рд╕рдлрд▓рддा рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा। рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХे рдмрд▓ рдкрд░ рд╣ी рдЬाрдкाрди 1909 рдИреж рддрдХ рджрдХ्рд╖िрдг рдоंрдЪूрд░िрдпा, рд▓िрдЖрдпोрддुंрдЧ рдк्рд░ाрдпрдж्рд╡ीрдк рдФрд░ рдХोрд░िрдпा рдкрд░ рдЖрдзिрдкрдд्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдоें рд╕рдлрд▓ рд░рд╣ा। рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рджौрд░ाрди рдоिрдд्рд░рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рдЬाрдкाрди рдХी рдЧрддिрд╡िрдзि рд╕ुрджूрд░рдкूрд░्рд╡ рдоें рдмрдв़ी рд░рд╣ी। рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░, рдЬाрдкाрди рдЬрд░्рдорди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рд╣рдеिрдпाрдиे рдоें рд▓рдЧा рд░рд╣ा।
рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рдмाрдж рдЬाрдкाрди рдХा рд╕ैрди्рдп рдмрд▓ рдХुрдЫ рдзीрдоा рдкрдб़ рдЧрдпा; рдХ्рдпोंрдХि рдЕрдоेрд░िрдХा рдФрд░ рдпूрд░ोрдкीрдп рд╢рдХ्рддिрдпों рдиे рдЙрд╕рдХी рд╕ैрдиिрдХ рд╢рдХ्рддिрдпों рдкрд░ рд╡ाрд╢िंрдЧрдЯрди-рд╕рдо्рдоेрд▓рди рдоें рдХुрдЫ рд░ोрдХ рд▓рдЧाрдИ рдФрд░ рдЬाрдкाрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╕ंрдШ рдХा рд╕рджрд╕्рдп рднी рдмрдиा।
1920-30 рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдФрд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдХा рдкूрд░्рдг рдЙрдд्рдХрд░्рд╖ рд╣ुрдЖ рдФрд░ рджूрд╕рд░े рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рддрдХ рдмрдб़े рдЖрдХ्рд░ाрдордХ рдвंрдЧ рд╕े рдЪрд▓рддा рд░рд╣ा। рдЬाрдкाрди рдоें рдЙрдЧ्рд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╡ाрдж рдФрд░ рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХे рдкूрд░्рдг рдЙрдд्рдеाрди рдХा рдПрдХ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рдХाрд░рдг рдЖрд░्рдеिрдХ рдеा। рдк्рд░рдердо рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдХे рд╕рдордп рдХी рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдоृрдж्рдзि 1920 рдИреж рдХे рдЖрд╕рдкाрд╕ рд╕рдоाрдк्рддрдк्рд░ाрдп рд╣ोрдиे рд▓рдЧी рдеी। рдЬाрдкाрдиी рдХृрд╖ि рдоें рдоंрджी рдЫा рдЧрдИ рдеी। рдпрд╣ рдоंрджी рдФрд░ рд╡्рдпाрдкрдХ рд░ूрдк рд╕े рдЫाрдИ рдЬрдм 1929-30 рдХी рд╡िрд╢्рд╡рдоंрджी рдХा рдЕрд╕рд░ рдЬाрдкाрди рдкрд░ рднी рдкрдб़ा। рдЬाрдкाрдиी рдиिрд░्рдпाрдд рдкрд░ рдЗрд╕рдХा рдЦрд░ाрдм рдЕрд╕рд░ рдкрдб़ा। рдЙрд╕рдХे рд░ेрд╢рдо-рд╡्рдпाрдкाрд░ рдмिрд▓्рдХुрд▓ рдирд╖्рдЯ рд╣ो рдЧрдП। рдЗрд╕ рд╕ंрдХрдЯ рдХी рдШрдб़ी рдоें рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕рдорд╕्рдпा рдХा рд╕рдоाрдзाрди рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдвंрдЧ рд╕े рд╣ो рд╕рдХрддा рдеा।
рдоेрдИрдЬी рдкुрдирд░्рд╕्рдеाрдкрди рдХे рд╕рдордп (1867 рдИреж) рд╕े рдЬाрдкाрди рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा рдоें рдЕрдд्рдпрдзिрдХ рд╡ृрдж्рдзि рд╣ुрдИ। рддीрди рдХрд░ोрдб़ рдХी рдЬрдирд╕ंрдЦ्рдпा 1930 рдИреж рдоें рд╕ाрдв़े рдЫрд╣ рдХрд░ोрдб़ рд╣ो рдЧрдИ। рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдоें рдЬाрдкाрди рдХी рдЦाрдж्рдпाрди्рдиों рдХा рдЖрдпाрдд рдХрд░рдиा рдкрдб़ рд░рд╣ा рдеा। рдЕрдоेрд░ीрдХा рдХी рд╕ंрд░рдХ्рд╖рдгрд╡ाрджी рдиीрддि рд╕े рдЬाрдкाрди рдХे рдиिрд░्рдпाрдд рдардк्рдк рдкрдб़рддे рдЬा рд░рд╣े рдеे। рдЕंрддрддः рдЬाрдкाрди рд╡िрд╕्рддृрдд рдЖрд░्рдеिрдХ рдХ्рд╖ेрдд्рд░ों рдХो рдмрдиाрдиा рдЪाрд╣рддा рдеा। рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬाрдкाрди рдоें 'рд╕ंрдпुрдХ्рдд рд╕рдоृрдж्рдзि рдХ्рд╖ेрдд्рд░' рдХे рдиाрд░े рд▓рдЧाрдП рдЧрдП। рдЗрд╕ рд╡िрдЪाрд░ рдХो рдмрд▓ рдЗрд╕рд▓िрдП рдоिрд▓ा рдХि рдЬाрдкाрдиिрдпों рдХे рд▓िрдП рдЕрдоेрд░िрдХा рдПрд╡ं рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдПрд╡ं рдЖрд╕्рдЯ्рд░ेрд▓िрдпा рдоें рдмрд╕рдиे рдкрд░ рд░ोрдХ рд▓рдЧा рджी рдЧрдИ рдеी। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░, рдЗрд╕ рдмाрдд рдиे рдЬोрд░ рдкрдХрдб़ рд▓िрдпा рдХि рд╢рдХ्рддि-рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╕्рддृрдд рдХрд░рдиे рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЬाрдкाрди рдХे рдкाрд╕ рдХोрдИ рдЪाрд░ा рдирд╣ीं рд░рд╣ рдЧрдпा рд╣ै।
рдЗрд╕ рдЖрд░्рдеिрдХ рд╕ंрдХрдЯ рдХे рдмाрд╡рдЬूрдж рдЬाрдкाрди рдХा рд╡िрд╢ाрд▓ рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╕ंрдШ рдЬैрд╡ाрдд्рд╕ु - Zaibatsu) рднрдпंрдХрд░ рдоुрдиाрдлा рдХрдоा рд░рд╣ा рдеा। рдЗрд╕ рд╕ंрдШ рдХी рд╕ाँрдардЧाँрда рд╕े рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЬाрдкाрдиी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдоें рд▓ीрди рд░рд╣े। рдн्рд░рд╖्рдЯाрдЪाрд░ рдХे рд╡िрднिрди्рди рдХांрдбों рдХे рдк्рд░рдХाрд╢ рдоें рдЖрдиे рдХे рдХाрд░рдг рд░ाрдЬрдиीрддिрдХः рджрд▓ों рддрдеा рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдирд╣ीं рдкूрд░ी рдХी рдЬा рд╕рдХрдиे рд╡ाрд▓ी рдХ्рд╖рддि рд╣ुрдИ। рдЬрдирддा рдХा рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рддрдеा рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдкрд░ рд╕े рд╡िрд╢्рд╡ाрд╕ рдЙрда рдЧрдпा। рд╡рд╕्рддुрддः рд░ाрдЬрдиैрддिрдХ рджрд▓ों рдкрд░ рд╕ाрдоाрди्рдп рдЬрдирддा- рдЧ्рд░ाрдоीрдг рддрдеा рд╢рд╣рд░ी рджोрдиों рдХे рд╣िрддों рдХी рдЕрд╡рд╣ेрд▓рдиा рдХे рд▓िрдП рдк्рд░рд╣ाрд░ рдХिрдпा рдЬाрдиे рд▓рдЧा।
рддрдд्рдХाрд▓ीрди рдЖрд░्рдеिрдХ рдПрд╡ं рд╕ाрдоाрдЬिрдХ рд╡ाрддाрд╡рд░рдг рдоें рдпрд╣ рдЕрд╡рд╢्рдпрдо्рднाрд╡ी рд╣ो рдЧрдпा рдеा рдХि рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХो рдЬाрдкाрдиी рдЬрдирддा рд╕े рднी рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рдоिрд▓े। 1930 рдИреж рдоें рдЬाрдкाрдиी рдк्рд░рдзाрдирдоंрдд्рд░ी рдиे рд▓ंрджрди рдиेрд╡ेрд▓ рдХॉрдл्рд░ेंрд╕ (Londan Naval Conference) рдХे рдиिрд░्рдгрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЬाрдкाрдиी рдиौрд╕ेрдиा рдоें рдХрдЯौрддी рдХрд░рдиा рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ी рдеी। рдЗрд╕рдХे рдмाрдж рдХेंрдЯो рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рд╕ेрдиा рдХो рдХрдо рдХрд░рдиे рдХी рдмाрдд рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░ рд▓ी рдеी। рдЗрд╕ी рд╕рдордп рд╕ैрдиिрдХ рдиेрддाрдУं рдиे рдЪीрди рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХी рдоांрдЧ рдХी। рд╕ेрдиा рдХे рдЬрд╡ाрди рдЕрдзिрдХрддрд░ рд╕рд░рд▓ рдЧ्рд░ाрдоीрдг рдкृрд╖्рдарднूрдоि рдХे рд╣ोрддे рдеे। рдЙрдирдХे рд╣ृрджрдп рдоें рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдн्рд░рд╖्рдЯ рдкाрд░्рдЯी рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮों рдХे рд▓िрдП рдХोрдИ рдЗрдЬ्рдЬрдд рдирд╣ीं рдеी।
рдмрдв़рддे рд╣ुрдП рдЖрд░्рдеिрдХ рдмोрдЭ рдФрд░ рдмрджрд▓рддे рд╣ुрдП рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдкрд░िрд╡ेрд╢ рдоें рдХुрдЫ рдЙрдЧ्рд░ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рджрд▓ рднी рдкैрджा рд╣ो рдЧрдП рдеे рдЬो рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХрд░рддे рдеे। рдЗрди рдЕрддिрд╡ाрджी рджрд▓ों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЙрджाрд░рд╡ाрджी рдкाрд░्рдЯी рд╕рд░рдХाрд░ рдЬाрдкाрдиी рдкрд░ंрдкрд░ा рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдеी। рд╡рд╕्рддुрддः рдРрд╕ी рджрд▓ें рднी рдХрдб़े рдиीрддिрдЬ्рдЮों рдХा рд╣ी рд╕рдорд░्рдерди рдХрд░рддी рдеी। 1928-32 рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдХे рдЬрд╡ाрди рдХुрдЫ рд╕ेрдиाрдкрддिрдпों рд╕े рдоिрд▓рдХрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рд╡िрд░ोрдзी рд╣िंрд╕ा рдХрд░рдиे рд▓рдЧे। рдоंрдЪूрд░िрдпा рдоें рд╕्рдеिрдд рдЬाрдкाрдиी рдХ्рд╡ाрддुंрдЧ рд╕ेрдиा рднी рдЕрдкрдиा рдиिрд░्рдгрдп рд╕्рд╡рдпं рд▓ेрдиे рд▓рдЧी рдФрд░ рдЯोрдХिрдпो рд╕рд░рдХाрд░ рдХा рдЖрджेрд╢ рдоाрдирдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░ рджिрдпा। рд╕िрддंрдмрд░ 1931 рдХी рдоंрдЪूрд░िрдпा рдШрдЯрдиा рдХे рдЙрдкрд░ांрдд рдоुрдХрджेрди рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдкрд░ рд╕ेрдиा рдЫा рдЧрдИ рдФрд░ рдмाрдж рдоें рд╕рдорд╕्рдд рдоंрдЪूрд░िрдпा рдкрд░ рдЯोрдХिрдпो рдХी рдЕрд╕ैрдиिрдХ рд╕рд░рдХाрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ैрдиिрдХों рдХो рдоंрдЪूрд░िрдпा рдоें рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдХрд░рдиे рдоें рдЕрд╕рдлрд▓ рд░рд╣ी। рдЗрд╕ी рд╕рдордп рджрд▓ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ों рдХी рд╕рдоाрдк्рддि рд╣ो рдЧрдИ рдФрд░ рдЙрдирдХी рдЬрдЧрд╣ рд░ाрд╖्рдЯ्рд░ीрдп рдПрдХрддा рдХा рдПрдХ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдХाрдпрдо рдХिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдоंрдд्рд░िрдоंрдбрд▓ рдоें рд╕ैрдиिрдХ рдиेрддाрдУं рдХा рд╣ी рдк्рд░рднाрд╡ рдеा рдФрд░ рдЗрд╕े рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдлैрдХ्рд╢рди (Control Faction) рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЧрдпा। рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдлैрдХ्рд╢рди рдЕрдкрдиी рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рдЧрддिрд╡िрдзिрдпों рдоें рдеोрдб़ा рд╕рдЬрдЧ рдеा। рд╕ैрдиिрдХों рдиे рд╕ेрдиा рдХे рдЙрдкрдж्рд░рд╡ी рдиौрдЬрд╡ाрдиों рдХो рдиिрдпंрдд्рд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣ा। рдХंрдЯ्рд░ोрд▓ рдлैрдХ्рд╢рди рдХी рд╡िрджेрд╢ рдиीрддि рдкрд╣рд▓े рдЬैрд╕ी рд╣ी рдеी। рдЗрд╕ рдирдИ рд╕рд░рдХाрд░ рдиे рдоंрдЪूрд░िрдпा рдоें рд╕ेрдиा рдХी рднूрдоिрдХा рдХो рд╕्рд╡ीрдХृрддि рджे рджी। рдоंрдЪूрд░िрдпा рдоें рд╕्рдеिрдд рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдиे рдПрдХ рдХрдардкुрддрд▓ी рд╕рд░рдХाрд░ рднी рдХाрдпрдо рдХрд░ рд▓ी рдеी рдЬिрд╕े 'рдоंрдЪूрдХुрдУं' рдХे рдиाрдо рд╕े рдЬाрдиा рдЬाрддा рдеा। рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдк्рд░рд╡ृрдд्рддि рдХे рдЗрд╕ी рдЕрд╡рд╕рд░ рдкрд░ рд░ाрдЬрдиीрддिрдХ рджрд▓ों рдиे рднी рднрдпрднीрдд рд╣ोрдХрд░ рдЕрдкрдиे рд╕ंрдЧрдардиों рдХो рд╕्рд╡рдпं рднंрдЧ рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХे рд╕्рдеाрди рдкрд░ рд╕рднी рджрд▓ों рдиे рд╕ेрдиा рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рдПрдХ 'рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп- рд╕рд╣ाрдпрдХ рд╕ंрдШ' рдмрдиाрдиे рдХा рдиिрд░्рдгрдп рд▓िрдпा।
рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЬाрдкाрди рдХी рд╕рд░рдХाрд░ рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджिрдпों рдХे рд╣ाрде рдоें рдЪрд▓ी рдЧрдИ। рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджिрдпों рдХी рдЗрдЪ्рдЫा рдХे рд╡िрд░ूрдж्рдз рдХोрдИ рдЬा рдирд╣ीं рд╕рдХрддा рдеा рдХ्рдпोंрдХि рдж्рд╡िрддीрдп рд╡िрд╢्рд╡рдпुрдж्рдз рдЫिрдб़ рдЬाрдиे рд╕े рдЬाрдкाрди рдХो рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рд╡िрд╕्рддाрд░ рдХा рдоौрдХा рдоिрд▓ा рдеा। рдЗрд╕ рдоौрдХे рдХा рд▓ाрдн рдЬाрдкाрдиी рд╕рдоाрдЬ рдХे рд╣рд░ рддрдд्рд╡ рдЬैрд╕े рдЬैрдмाрдм्рд╕ु, рдХृрд╖рдХ, рд╢्рд░рдоिрдХ рдЖрджि рдЙрдаाрдиा рдЪाрд╣рддे рдеे। рдЗрд╕ीрд▓िрдП рдХिрд╕ी рддрдд्рд╡ рдиे рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдиीрддि рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдирд╣ीं рдХिрдпा।
рдПрдХ рдмाрд░ рдЬाрдкाрди рдоें рдЬрдм рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рд╕्рдеाрдкिрдд рд╣ो рдЧрдпा рддрдм рдЗрд╕ рд╢ाрд╕рди рдХे рдЕрдзीрди рдХрдИ рд╣िंрд╕ाрдд्рдордХ рдШрдЯрдиाрдПँ рдШрдЯीं। 1932 рдИреж рд╕े рдиौрд╕ैрдиिрдХ рдЕрдзिрдХाрд░िрдпों рдХा рдк्рд░рдоुрдЦ рд░ाрдЬрдиीрддिрдЬ्рдЮों рдкрд░ рдк्рд░рд╣ाрд░ рд╢ुрд░ू рд╣ुрдЖ। 1936 рдИреж рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдХी рдПрдХ рдЯुрдХрдб़ी рдиे рдЯोрдХिрдпो рдоें рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХिрдпा। рдЬрдм рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдоंрдЪूрд░िрдпा рдоें рдоंрдЪुрдХूрдУं рд╕рд░рдХाрд░ рдмрдиाрдИ рдеी рдЬрдм рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╕ंрдШ рдиे рдоंрдЪूрд░िрдпा рдкрд░ рдЬाрдкाрдиी рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдХा рдк्рд░рддिрд░ोрдз рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдоाрд░्рдЪ 1933 рдоें рдЬाрдкाрди рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╕ंрдШ рдХी рд╕рджрд╕्рдпрддा рдд्рдпाрдЧрдХрд░ рдоंрдЪूрд░िрдпा рдХे рдЦрдиिрдЬ рдкрджाрд░्рдеों рдХा рд╢ोрд╖рдг рдХрд░рдиे рд▓рдЧा। рдЗрд╕рдХे рдкूрд░्рд╡ 1932 рдИреж рдоें рд╣ी рдЪीрди рдоें рдЬाрдкाрдиी рдоाрд▓ рдХा рдмрд╣िрд╖्рдХाрд░ рдХिрдпा рдЧрдпा рд╡िрд░ूрдж्рдз 70 рд╣рдЬाрд░ рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рд╢ंрдШाрдИ рдоें рдЙрддाрд░ рджी рдЧрдИ рдеी, рдкрд░ंрддु рд░ाрд╖्рдЯ्рд░рд╕ंрдШ рдХे рдХрдб़े рд╡िрд░ोрдз рд╕े рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рд╡рд╣ाँ рд░рд╣ рдирд╣ीं рд╕рдХी рдеी। рдЗрд╕ рдЕрд╕рдлрд▓рддा рдХा рдоुрдЖрд╡рдЬा рдЬाрдкाрди рдиे рдЬेрд╣ोрд▓ (Jehol) рдоें рдШुрд╕рдкैрдаी рдХрд░рдХे рд▓िрдпा। рдЬुрд▓ाрдИ, 1937 рдоें рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдиे рдмीрдЬिंрдЧ рдХे рдиिрдХрдЯ рдЪीрдиी рд╕ेрдиा рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХिрдпा рдЬिрд╕рд╕े 'рдЪीрдиी рдШрдЯрдиा' рдк्рд░ाрд░ंрдн рд╣ुрдИ। рдЬрд▓्рджी рд╣ी рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рдиे рдиाрдирдХिंрдЧ, рд╣ाँрд╡рдХाрдК рдФрд░ рдХैंрдЯрди рдкрд░ рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा। рдЕрдоेрд░िрдХा рдХा рдЬाрдкाрди рдХे рдк्рд░рддि рдаीрдХ рд░рд╡ैрдпा рдирд╣ीं рдеा। рджिрд╕ंрдмрд░, 1941 рдХे рдкрд░्рд▓ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдкрд░ рдмрдордмाрд░ी рдХे рдлрд▓рд╕्рд╡рд░ूрдк рдЬाрдкाрди рдХे рд╡िрд░ोрдз рдоें рдЕрдоेрд░िрдХा рд╕рдХ्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдпा। рдЙрд╕рдиे рдЬाрдкाрдиी рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдпрд╡ाрдж рдкрд░ рдЕंрдХुрд╢ рд▓рдЧा рджेрдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХिрдпा।
рдкрд░्рд▓ рдмंрджрд░рдЧाрд╣ рдХी рд╕рдлрд▓рддा рд╕े рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рд╣ोрдХрд░ рдЬाрдкाрдиी рд╕ेрдиा рддीрд╡्рд░ рдЧрддि рд╕े рджрдХ्рд╖िрдг-рдкूрд░्рд╡ рдПрд╢िрдпा рдХे рдЕрдзिрдХрддрд░ рднाрдЧ рдкрд░ рдЫा рдЧрдИ। рдЬрдирд╡рд░ी, 1942 рдХो рдлिрд▓ीрдкाрдЗंрд╕ рдкрд░ рдЬाрдкाрди рдиे рдХрдм्рдЬा рдХрд░ рд▓िрдпा। рдордИ, 1942 рдоें рдХैрд░ेрдЬिрдбोрд░ рдХो рдЙрд╕рдиे рдЬीрдд рд▓िрдпा। рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд╕िंрдЧाрдкुрд░ рдкрд░ рдЬाрдкाрди рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдпा। 1942 рдИреж рдоें рд╣ी рдЗंрдбोрдиेрд╢िрдпा рдФрд░ рд░ंрдЧूрди рдХो рдЙрд╕рдиे рдЬीрдд рд▓िрдпा।
рдЕрди्рддрддोрдЧрдд्рд╡ा рд╕ुрджूрд░рдкूрд░्рд╡ं рдПрд╡ं рдк्рд░рд╢ांрдд рдорд╣ाрд╕ाрдЧрд░ рдоें рдЕрдоेрд░िрдХी рд╢рдХ्рддि рдХे рдк्рд░рдпोрдЧ рд╕े рдпрд╣ рд╕्рдкрд╖्рдЯ рд╣ो рдЪрд▓ा рдеा рдХि рдЬाрдкाрди рдХी рд╣ाрд░ рдиिрд╢्рдЪिрдд рдеी। рдЬाрдкाрди рдХे рд╕ैрди्рдпрд╡ाрджी рдЗрд╕ рд╕्рдеिрддि рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░рдиे рд╕े рдЗрдирдХाрд░ рдХрд░рддे рд░рд╣े, рдХिрди्рддु рдЕрдоेрд░िрдХा рдиे 6 рдФрд░ 9 рдЕрдЧрд╕्рдд рдХो рд╣िрд░ोрд╢िрдоा рдПрд╡ं рдиाрдЧाрд╕ाрдХी рдкрд░ рдкрд░рдоाрдгु рдмрдо рдЧिрд░ा рджिрдпा। рдкрд░рдоाрдгु рдмрдоों рдХे рд╡िрд╕्рдлोрдЯ рд╕े рдЬाрдкाрдиी рд╕ैрди्рдпрд╡ाрдж рдХी рдорд╣рдд्рд╡ाрдХांрдХ्рд╖ाрдУं рдХा рдЕंрдд рд╣ो рдЧрдпा।
![]() |
| The rise of Militarism in Japan |
End of Articles.... Thanks....
Friday, 4 March 2022
рдИрд╕ा рдкूрд░्рд╡ рдЪौрдеी рд╢рддाрдм्рджी рдоें рдордЧрдз рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рдмाрдЧрдбोрд░ рдиंрджрд╡ंрд╢ рдХे рд╣ाрдеों рдоें рдЪрд▓ी рдЧрдпी । рдирди्рджрд╡ंрд╢ рдХे рдЕрди्рддिрдо рд╢ाрд╕рдХ рдзрдирдирди्рдж рдХे рд╕рдордп рднाрд░рдд рдХी рдкрд╢्рдЪिрдоोрдд्рддрд░ рд╕ीрдоा рдкрд░ рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХा рдЖрдХ्рд░рдордг рд╣ुрдЖ рдФрд░ рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХी рд╡िрдЬрдп рдХे рдкрд░िрдгाрдорд╕्рд╡рд░ूрдк рдЙрдд्рддрд░-рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╕ीрдоा рдк्рд░ाрди्рдд рдХे рдЕрдиेрдХ рдЧрдгрд░ाрдЬ्рдпों рдХा рдЕрди्рдд рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ाँ рдпूрдиाрдиी рд╢ाрд╕рди рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рд▓ाрдЧू рд╣ो рдЧрдпी। рдкрд░рди्рддु 323 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХी рдЕрдЪाрдирдХ рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрдиे рд╕े рдпрд╣ рд╕рдорд╕्рдд рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдЫिрди्рди-рднिрди्рди рд╣ो рдЧрдпी рдФрд░ рдпूрдиाрдиी рд╢ाрд╕рдХ рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рдЪाрд░ों рдУрд░ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХी рдЕрдЧ्рдиि рднрдб़рдХ рдЙрдаी рддрдеा рднाрд░рдд рдиे рдпूрдиाрдиी рдкрд░рддंрдд्рд░рддा рдХा рдЬुрдЖ рдЙрддाрд░ рдлेंрдХा। рдЗрд╕ рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдпा рдХ्рд░ांрддि рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рдХिрдпा рдФрд░ рдордЧрдз рдоें рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी।
рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХी рдЬाрддि рдПрд╡ं рд╡ंрд╢ рдХे рдмाрд░े рдоें рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдоें рдорддрднेрдж рд╣ै, рдЬो рдХि рдЕрднी рддрдХ рджूрд░ рдирд╣ीं рд╣ो рдкाрдпे рд╣ैं। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрдЧ्рд░ рдХी рдЬाрддि рдПрд╡ं рд╡ंрд╢ рдХे рдмाрд░े рдоें рдк्рд░рдоुрдЦ рдордд рд╣ैं
рдкрд╣рд▓े рдордд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдирди्рдж рд╡ंрд╢ рдХे рд░ाрдЬा рдорд╣ाрдкрдж्рдордирди्рдж рдХी 'рдоुрд░ा' рдиाрдордХ рджाрд╕ी рдХा рдкुрдд्рд░ рдеा। рдЗрд╕рд▓िрдП рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдПрд╡ं рдЙрд╕рдХे рд╡ंрд╢рдЬ рдоौрд░्рдп рдХрд╣рд▓ाрдпे। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдоौрд░्рдп рд▓ोрдЧ рд╢ूрдж्рд░ рдХुрд▓ рдХे рдард╣рд░рддे рд╣ैं, рдкрд░рди्рддु рдпрд╣ рдордд рдаीрдХ рдк्рд░рддीрдд рдирд╣ीं рд╣ोрддा, рдХ्рдпोंрдХि рдпрджि рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рд╢ूрдж्рд░ рдХुрд▓ рдХा рд╣ोрддा рддो рдЪाрдгрдХ्рдп рдЬैрд╕ा рдХрдЯ्рдЯрд░ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдХрднी рдЙрд╕рдХा рд╕ाрде рди рджेрддा рдФрд░ рди рд╣ी рдЙрд╕рдХो рд░ाрдЬा рдмрдирдиे рджेрддा।
рджूрд╕рд░े рдордд рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЬिрд╕рдоें рдмौрдж्рдз рдЧ्рд░рди्рде рдЖрддे рд╣ैं рдоौрд░्рдп рд╢рдм्рдж рдк्рд░ाрдХृрдд рднाрд╖ा рдХे 'рдоोрд░िрдп' рд╢рдм्рдж рдХा рд░ूрдкाрди्рддрд░ рд╣ै। 'рдоोрд░िрдп' рдХ्рд╖ेрдд्рд░िрдп рдеे, рдЬो рдиेрдкाрд▓ рдХी рддрд░ाрдИ рдоें 'рдкिрдк्рд▓िрд╡рди' рдиाрдордХ рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рд╢ाрд╕рди рдХрд░рддे рдеे। 'рдорд╣ाрдкрд░िрдиिрд░्рд╡ाрдг' рддрдеा 'рджिрд╡्рдпाрд╡рджाрди' рдмौрдж्рдз рдЧ्рд░ंрдеों рдоें рднी рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХो рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рдоाрдиा рдЧрдпा рд╣ै।
рддीрд╕рд░ा рдордд 'рдкрд░िрд╢िрд╖्рдЯрдкрд░्рд╡рди рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдордпूрд░ рдкाрд▓рдХों рдХे рд╕рд░рджाрд░ рдХी рдПрдХ рдХрди्рдпा рдХा рдкुрдд्рд░ рдеा, рдЬो рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд╡ंрд╢ рдХा рдеा।
рдЕрдзिрдХांрд╢ рдЗрддिрд╣ाрд╕рдХाрд░ рдЕрдм рдЗрд╕ рдмाрдд рдХो рд╕्рд╡ीрдХाрд░ рдХрд░рддे рд╣ैं рдХि рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХ्рд╖рдд्рд░िрдп рд░ाрдЬрдХुрдоाрд░ рдеा। рдЙрд╕рдиे рдЬिрд╕ рд░ाрдЬрд╡ंрд╢ рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा рдХी рд╡рд╣ рдоौрд░्рдп рд╡ंрд╢ рдХрд╣рд▓ाрдпा рддрдеा рдЬिрд╕ рдХाрд▓ рдоें рдЙрдирдХे рд╡ंрд╢рдЬों рдиे рд╢ाрд╕рди рдХिрдпा, рд╡рд╣ рдоौрд░्рдпрдХाрд▓ рдХрд╣рд▓ाрдпा।
рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рдЬीрд╡рдиृрдд्рдд
рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдЬीрд╡рдиृрдд्рдд рдХा рд╕ंрдХ्рд╖िрдк्рдд рд╡िрд╡рд░рдг рдиिрдо्рдирд▓िрдЦिрдд рдмिрди्рджुрдУं рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рджिрдпा рдЧрдпा рд╣ै-
1. рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рдк्рд░ाрд░рдо्рднिрдХ рдЬीрд╡рди: рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рдЬрди्рдо рд▓рдЧрднрдЧ 345 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рд╣ुрдЖ рдеा। рдЗрд╕рдХे рдкिрддा рд╕рдо्рднрд╡рддः рдЕрдкрдиे рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рд╢рдд्рд░ुрдУं рдж्рд╡ाрд░ा рднрдЧाрдпे рдЬाрдиे рдкрд░ рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдХे рд╕рдоीрдк рдЖрдХрд░ рд░рд╣рдиे рд▓рдЧे рдеे। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рдкिрддा рдиे рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдХी рд╕ेрд╡ा рдоें рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рд▓ी। рдкрд░рди्рддु рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдФрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рдкिрддा рдоें рдЕрдирдмрди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдиे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рдкिрддा рдХो рдорд░рд╡ा рдбाрд▓ा। рдЙрд╕ рд╕рдордп рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоाँ рдХे рдЧрд░्рдн рдоें рдеा। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी рдоाँ рдЫिрдкрдХрд░ рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдоें рд╣ी рдмрдиी рд░рд╣ी। рдЬрдм рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХुрдЫ рдмрдб़ा рд╣ुрдЖ рддो рдЙрд╕рдиे рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдХी рд╕ेрдиा рдоें рдиौрдХрд░ी рдХрд░ рд▓ी। рдЕрдкрдиी рдпोрдЧ्рдпрддा рдПрд╡ं рд╕ाрд╣рд╕ рд╕े рд╡рд╣ рд╕ेрдиा рдХा рдЙрдЪ्рдЪ рдЕрдзिрдХाрд░ी рдмрди рдЧрдпा। рд╡рд╣ рдЬрдирддा рдоें рд▓ोрдХрдк्рд░िрдп рд╣ो рдЧрдпा рдЬो рдХि рдирди्рдж рд╢ाрд╕рдХ рдХो рдЕрдЪ्рдЫा рдирд╣ीं рд▓рдЧा рдФрд░ рдЙрд╕рдиे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी рд╣рдд्рдпा рдХрд░рд╡ाрдиे рдХी рд╕ोрдЪी। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХो рдЗрд╕ рдмाрдд рдХा рдкрддा рд▓рдЧ рдЧрдпा рдФрд░ рд╡рд╣ рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рд╕े рднाрдЧ рдиिрдХрд▓ा। рдЗрд╕ рдШрдЯрдиा рдиे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдорд╕्рддिрд╖्рдХ рдоें рдирди्рдж рд╡ंрд╢ рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рджृрдв़ рдиिрд╢्рдЪрдп рдЙрдд्рдкрди्рди рдХрд░ рджिрдпा।
2. рдЪाрдгрдХ्рдп рд╕े рдоिрдд्рд░рддा : рдЗрд╕ी рд╕рдордп рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХी рдоिрдд्рд░рддा рдЪाрдгрдХ्рдп рдиाрдордХ рдПрдХ рд╡िрдж्рд╡ाрди рдм्рд░ाрд╣्рдордг рд╕े рд╣ुрдИ। рдЪाрдгрдХ्рдп рдХा рднी рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдХे рд╣ाрдеों рдШोрд░ рдЕрдкрдоाрди рд╣ो рдЪुрдХा рдеा। рдЗрд╕ рдкрд░ рдЪाрдгрдХ्рдп рдиे рднी рдирди्рдж рд╡ंрд╢ рдХा рдЕрди्рдд рдХрд░рдиे рдХी рдк्рд░рддिрдЬ्рдЮा рдХрд░ рд░рдЦी рдеी। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХो рдЙрд╕рдХी рдпोрдЬрдиा рдоें рдЙрд╕рдХो рд╕рд╣рдпोрдЧ рджेрдиे рд╡ाрд▓ा рд╕ाрдеी рдоिрд▓ рдЧрдпा।
3. рдирди्рджрд╡ंрд╢ рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдЕрдЧ्рдиि рднрдб़рдХाрдиा : рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдПрд╡ं рдЪाрдгрдХ्рдп рдиे рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рднрдб़рдХाрдиा рддрдеा рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдХो рдкрд░ाрдЬिрдд рдХрд░рдиे рдХे рд╕ाрдзрди рдЬुрдЯाрдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХрд░ рджिрдпा। рддैрдпाрд░िрдпां рдкूрд░ी рдХрд░рдиे рдХे рдмाрдж рдЙрди्рд╣ोंрдиे рдордЧрдз рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рджिрдпा, рдЬिрд╕рдХो рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдиे рдмुрд░ी рддрд░рд╣ рд╡िрдлрд▓ рдХрд░ рджिрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдФрд░ рдЪाрдгрдХ्рдп рдордЧрдз рд░ाрдЬ्рдп рд╕े рднाрдЧ рдЧрдпे। рд╡े рдордЧрдз рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдмрдиाрдиे рд▓рдЧे। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рддो рдмрд╣ुрдд рдмрдб़ा рд╡िрдж्рд╡ाрди рддрдеा рд░ाрдЬрдиीрддि рдХा рдк्рд░рдХाрдг्рдб рдкрдг्рдбिрдд рдеा। рдЪाрдгрдХ्рдп рдкрд╢्рдЪिрдоोрдд्рддрд░ рд╕ीрдоा рдк्рд░рджेрд╢ों рдХी рдХрдордЬोрд░िрдпों рдХो рдЦूрдм рдЬाрдирддा рдеा। рдЙрд╕े рдЖрд╢ंрдХा рд▓рдЧी рд░рд╣рддी рдеी рдХि рдпрд╣ рдк्рд░рджेрд╢ рдХрднी рднी рд╡िрджेрд╢ी рдЖрдХ्рд░рдордгрдХाрд░ी рдХे рд╣ाрдеों рдкрдб़ рд╕рдХрддा рд╣ै। рдЕрддрдПрд╡ рдЗрд╕ рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдЫोрдЯे-рдЫोрдЯे рд░ाрдЬ्рдпों рдХो рд╕рдоाрдк्рдд рдХрд░ рд╡рд╣ рдПрдХ рд╢рдХ्рддिрд╢ाрд▓ी рд░ाрдЬ्рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣рддा рдеा।
4. рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХी рд╕рд╣ाрдпрддा рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдиे рдХा рдк्рд░рдпрдд्рди : рдирди्рдж рд░ाрдЬाрдУं рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░рдиे рдХे рд▓िрдП рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХे рдкाрд╕ рдЧрдпा। рдкрд░рди्рддु рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рд╕्рд╡рддंрдд्рд░ рд╡िрдЪाрд░ों рдХे рдХाрд░рдг рд╕िрдХрди्рджрд░ рдЙрд╕рд╕े рдЕрдк्рд░рд╕рди्рди рд╣ो рдЧрдпा рдФрд░ рдЙрд╕े рдорд░рд╡ाрдиे рдХी рдЖрдЬ्рдЮा рджे рджी, рдкрд░рди्рддु рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХिрд╕ी рдк्рд░рдХाрд░ рд╡рд╣ाँ рд╕े рдмрдЪ рдиिрдХрд▓ा। рдЕрдм рддो рдЙрд╕рдиे рдирди्рдж рд░ाрдЬाрдУं рдХे рд╕ाрде-рд╕ाрде рдпूрдиाрдиिрдпों рдХो рднी рднाрд░рдд рд╕े рдЦрджेрдб़рдиे рдХा рдиिрд╢्рдЪрдп рдХрд░ рд▓िрдпा।
5. рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдПрдХ рд╡िрдЬेрддा рдХे рд░ूрдк рдоें рдкंрдЬाрдм рдкрд░ рдЕрдзिрдХाрд░ : рдЕрдкрдиे рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рдХी рдкूрд░्рддि рдХे рд▓िрдП рдЕрдм рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдФрд░ рдЪाрдгрдХ्рдп рдиे рдкрд╢्рдЪिрдоोрдд्рддрд░ рдк्рд░рджेрд╢ рдХी рдЬрдирддा рдХो рд╡िрджेрд╢िрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рднрдб़рдХाрдиा рдЖрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХे рднाрд░рдд рд╕े рдЪрд▓े рдЬाрдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рднाрд░рддीрдпों рдиे рдпूрдиाрдиिрдпों рдХे рд╡िрд░ुрдж्рдз рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХрд░ рджिрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдиे рдЗрди рд╡िрдж्рд░ोрд╣िрдпों рдХा рдиेрддृрдд्рд╡ рдХिрдпा рдФрд░ рдпूрдиाрдиिрдпों рдХो рдкंрдЬाрдм рд╕े рднрдЧाрдиा рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдХिрдпा। рдпूрдиाрдиी рд╕ैрдиिрдХ рднाрд░рдд рдЫोрдб़рдХрд░ рднाрдЧ рдЧрдпे рдФрд░ рдЬो рдпрд╣ाँ рд░рд╣ рдЧрдпे, рдЙрдирдХो рдорд░рд╡ा рджिрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдиे рд╕рдо्рдкूрд░्рдг рдкंрдЬाрдм рдкрд░ рдЕрдкрдиा рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдХрд░ рд▓िрдпा। рдбॉ. рд╕рдд्рдпрдХेрддु рд╡िрдж्рдпाрд▓ंрдХाрд░ рдХा рдХрд╣рдиा рд╣ै рдХि "рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдЪाрдгрдХ्рдп рдФрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдиेрддृрдд्рд╡ рдоें рднाрд░рддीрдп рд╡िрдж्рд░ोрд╣ рдХो рд╕рдлрд▓рддा рдк्рд░ाрдк्рдд рд╣ुрдИ рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рддрдеा рд╕ीрдоा рдк्рд░ाрди्рдд рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рдЕрдзिрдХाрд░ рдоें рдЖ рдЧрдП।" 321 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рддрдХ рдпा рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рдоें рдЭेрд▓рдо рд╕े рд▓ेрдХрд░ рд╕िрди्рдзु рддрдХ рдХा рдк्рд░рджेрд╢ рднी рдпूрдиाрдиिрдпों рд╕े рдЫीрди рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕рдХी рдкुрд╖्рдЯि 321 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рдпूрдиाрдиी рд╕ेрдиाрдиाрдпрдХों рдХे рдордз्рдп рд╕рдо्рдкрди्рди рдЯ्рд░िрдкैрд░ेрдбिрд╕рд╕ рдХी рд╕ंрдзि рд╕े рднी рд╣ोрддी рд╣ै। рдЗрд╕рдХे рдХाрд░рдг рдЗрд╕ी рд╡рд░्рд╖ рд╕िрди्рдзु рдоें рдиिрдпुрдХ्рдд рдХ्рд╖рдд्рд░рдк рдкैрдеाрди рдХो рднी рд╣рдЯा рд▓िрдпा рдЧрдпा। рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рд╕िрди्рдзु рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рд╣ो рдЧрдпा।
6. рдордЧрдз рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг : рдкंрдЬाрдм рдХो рдЕрдкрдиे рдЕрдзिрдХाрд░ рдоें рдХрд░рдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЙрд╕рдиे рдордЧрдз рд░ाрдЬ्рдп рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рдЙрд╕рдХी рд╕ेрдиा рдЖрдЧे рдмрдв़рддी рд╣ुрдИ рдкाрдЯрд▓िрдкुрдд्рд░ рдХे рдиिрдХрдЯ рдкрд╣ुँрдЪ рдЧрдИ। рдирди्рдж рд░ाрдЬा рдзрдирдирди्рдж рдХी рдкрд░ाрдЬрдп рд╣ुрдИ рдФрд░ рд╡рд╣ рдпुрдж्рдз рдоें рдоाрд░ा рдЧрдпा। рдЕрдм 322 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдордЧрдз рдХे рд╕िंрд╣ाрд╕рди рдкрд░ рдмैрда рдЧрдпा рдФрд░ рдЪाрдгрдХ्рдп рдиे рдЙрд╕рдХा рд░ाрдЬ्рдпाрднिрд╖ेрдХ рдХрд░ рджिрдпा। рдбॉ. рд░рдоाрд╢ंрдХрд░ рдд्рд░िрдкाрдаी рдиे рдЗрд╕ рд╕ंрдмंрдз рдоें рд▓िрдЦा рд╣ै рдХि 323 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдХी рдЬूрди рдоें рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХी рдЕрдХाрд▓ рдоृрдд्рдпु рд╣ो рдЬाрдиे рдХे рдмाрдж рдпрд╡рди рд╢рдХ्рддि рдХा рд╡िрдз्рд╡ंрд╕ рдФрд░ рдиंрджों рдХी рдкрд░ाрдЬрдп рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХी рдоृрдд्рдпु рдХे рджो-рддीрди рд╡рд░्рд╖े рдХे рднीрддрд░ рд╣ी рд╕ंрдкाрджिрдд рд╣ो рдЪुрдХी рд╣ोрдЧी। рдЕрддः рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг рдХी рддिрдеि рд╣рдо 321 рдИ. рдкू. рд░рдЦ рд╕рдХрддे рд╣ैं। рдбॉ. рд╡िрдорд▓ рдЪрди्рдж्рд░ рдкाрдг्рдбेрдп рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп 322 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рдордЧрдз рдХी рдЧрдж्рджी рдкрд░ рдмैрдаा рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╡िрдж्рд╡ाрди рднी рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рд░ाрдЬ्рдпाрд░ोрд╣рдг рдХी рддिрдеि 322 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоाрдирддे рд╣ैं।
7. рдкрд╢्рдЪिрдо рднाрд░рдд рдХे рдк्рд░рджेрд╢ों рдкрд░ рд╡िрдЬрдп : рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рдкрд╢्рдЪिрдоी рднाрд░рдд рдоें рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рддрдХ рдХे рд╕рднी рдк्рд░рджेрд╢ों рдкрд░ рднी рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рд░ुрдж्рд░рджाрдорди рдХे рдЬूрдиाрдЧрдв़ рдЕрднिрд▓ेрдЦ рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै। рдХि рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдк्рд░рджेрд╢ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдоें рд╢ाрдоिрд▓ рдеा। рдпрд╣ाँ рдЙрд╕рдиे рдкुрд╖्рдпрдЧुрдк्рдд рдХो рдЕрдкрдиा рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा рдФрд░ рдкुрд╖्рдпрдЧुрдк्рдд рдиे рд╣ी рд╕ुрджрд░्рд╢рди рдиाрдо рдХी рдЭीрд▓ рдмрдирд╡ाрдИ рдеी।
8. рджрдХ्рд╖िрдг рднाрд░рдд рдкрд░ рд╡िрдЬрдп : рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрд░рдд рдкрд░ рднी рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдЕрд╢ोрдХ рдХा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдоैрд╕ूрд░ рддрдХ рдлैрд▓ा рд╣ुрдЖ рдеा। рдЪूंрдХि рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдХрд▓िंрдЧ рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрди्рдп рдХिрд╕ी рдк्рд░рджेрд╢ рдкрд░ рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдирд╣ीं рдХी, рдЗрд╕рд▓िрдП рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрд░рдд рдХी рд╡िрдЬрдп рдХा рд╢्рд░ेрдп рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рджिрдпा рдЬा рд╕рдХрддा рд╣ै।
9. рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рд╕े рд╕ंрдШрд░्рд╖ рднाрд░рдд рдХे рд╡िрднिрди्рди рдк्рд░рджेрд╢ рдЬीрддрдиे рдХे рдкрд╢्рдЪाрдд् рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХा рдпुрдж्рдз рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХे рд╕ेрдиाрдкрддि рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдиिрдХेрдЯрд░ рд╕े рд╣ुрдЖ। 305 рдИ. рдкूрд░्рд╡ рдоें рд╕िрди्рдзु рдирджी рдХे рддрдЯ рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рддрдеा рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдХी рд╕ेрдиाрдУं рдХे рдмीрдЪ рднीрд╖рдг рдпुрдж्рдз рд╣ुрдЖ рдЬिрд╕рдоें рд╕ेрд▓्рдпूрдХंрд╕ рдХी рдкрд░ाрдЬрдп рд╣ुрдИ рдФрд░ рд╡िрд╡рд╢ рд╣ोрдХрд░ рдЙрд╕рдХो рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рд╕े рд╕рди्рдзि рдХрд░рдиी рдкрдб़ी। рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдиे рдЕрдкрдиी рдкुрдд्рд░ी рд╣ेрд▓рди рдХा рд╡िрд╡ाрд╣ рднी рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рд╕े рдХрд░ рджिрдпा। рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдиे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХो рдХाрдмुрд▓, рдХрди्рдзाрд░, рд╣िрд░ाрдд рддрдеा рдмिрд▓ोрдЪिрд╕्рддाрди рдХे рдк्рд░рджेрд╢ рджे рджिрдпे। рдЙрд╕рдиे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдХे рджрд░рдмाрд░ рдоें рдоेрдЧрд╕्рдердиीрдЬ рдиाрдордХ рдЕрдкрдиा рд░ाрдЬрджूрдд рднी рд░рдЦ рджिрдпा। рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдиे рдЙрдкрд╣ाрд░рд╕्рд╡рд░ूрдк 500 рд╣ाрдеी рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдХो рджिрдпे।
10. рдЕрди्рдп рд╡िрдЬрдпें : рд░ुрдж्рд░рджाрдорди рдХे рдЬूрдиाрдЧрдв़ рдЕрднिрд▓ेрдЦ рд╕े рдЬ्рдЮाрдд рд╣ोрддा рд╣ै рдХि рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░ рдХा рдк्рд░рджेрд╢ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдеा। рдпрд╣ाँ рдЙрд╕рдиे рдкुрдг्рдпрдЧुрдк्рдд рдХो рдЕрдкрдиा рдЧрд╡рд░्рдирд░ рдиिрдпुрдХ्рдд рдХिрдпा рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рдЕрд╡рди्рддि рдкрд░ рднी рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдеा। рдЕрдзिрдХांрд╢ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрд░рдд рдкрд░ рднी рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी। рдХुрдЫ рд╡िрдж्рд╡ाрдиों рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░ рдЕрд╢ोрдХ рдиे рдХेрд╡рд▓ рдХрд▓िंрдЧ рдкрд░ рд╣ी рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХी рдеी, рдЕрддः рдХрд╢्рдоीрд░ рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рд╣ी рдЕрдзिрдХाрд░ рдХिрдпा рдеा। рдиेрдкाрд▓ рдФрд░ рдмंрдЧाрд▓ рднी рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдЕрдзीрди рдеे। рдорд╣ाрд╕्рдеाрди рдЕрднिрд▓ेрдЦ рд╕े рдмंрдЧाрд▓ рдкрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХे рдЖрдзिрдкрдд्рдп рдХी рдкुрд╖्рдЯि рд╣ोрддी рд╣ै।
11. рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╡िрд╕्рддाрд░ : рдЕрдиेрдХ рд╡िрдЬрдп рдк्рд░ाрдк्рдд рдХрд░рдХे рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рдЕрдкрдиे рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХी рд╕ीрдоाрдпें рдЙрдд्рддрд░-рдкрд╢्рдЪिрдо рдоें рд╣िрди्рджूрдХुрд╢ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдкूрд░्рд╡ рдоें рдмंрдЧाрд▓ рддрдХ рддрдеा рдЙрдд्рддрд░ рдоें рд╣िрдоाрд▓рдп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рджрдХ्рд╖िрдг рдоें рддिрдиाрд╡рд▓ी рддрдХ рдлैрд▓ा рджीं। рдЗрддрдиा рд╡िрд╢ाрд▓ рдПрдХрдЫрдд्рд░ рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рднाрд░рдд рдоें рдкрд╣рд▓े рдХрднी рд╕्рдеाрдкिрдд рдирд╣ीं рд╣ुрдЖ рдеा। рдбॉ. рд╡िрдорд▓рдЪрди्рдж्рд░ рдкाрдг्рдбेрдп рдХा рдХрдерди рд╣ै рдХि “рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдХा рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рд╣िрди्рджुрдХुрд╢ рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдмंрдЧाрд▓ рддрдХ рдФрд░ рд╣िрдоाрд▓рдп рд╕े рд▓ेрдХрд░ рдоैрд╕ूрд░ рддрдХ рд╡िрд╕्рддृрдд рдеा। рдЗрд╕рдХे рдЕрди्рддрд░्рдЧрдд рдЕрдлрдЧाрдиिрд╕्рддाрди рдФрд░ рдмिрд▓ोрдЪिрд╕्рддाрди рдХे рдк्рд░рджेрд╢ рдкंрдЬाрдм, рд╕िрди्рдзु, рдХрд╢्рдоीрд░, рдиेрдкाрд▓, рдЧंрдЧा, рдпрдоुрдиा рдХा рджोрдЖрдм, рдордЧрдз, рдмंрдЧाрд▓, рдХрд▓िंрдЧ, рд╕ौрд░ाрд╖्рдЯ्рд░, рдоाрд▓рд╡ा рддрдеा рджрдХ्рд╖िрдгी рднाрд░рдд рдХा рдоैрд╕ूрд░ рддрдХ рдХा рдк्рд░рджेрд╢ рд╕рдо्рдоिрд▓िрдд рдеा।"
12. рдоृрдд्рдпु : рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рд▓рдЧрднрдЧ 24 рд╡рд░्рд╖ рд╢ाрд╕рди рдХिрдпा। рдк्рд░ाрд░рдо्рдн рдоें рд╡рд╣ рдм्рд░ाрд╣्рдордг рдзрд░्рдоाрд╡рд▓рдо्рдмी рдеा, рдкрд░ рдЕрдкрдиे рдЬीрд╡рди рдХे рдЕрди्рддिрдо рд╡рд░्рд╖ों рдоें рдЙрд╕рдиे рдЬैрди рдзрд░्рдо рдЕрдкрдиा рд▓िрдпा, рдлिрд░ рднी рдЕрди्рдп рдзрд░्рдоों рдХे рдк्рд░рддि рд╡рд╣ рдЙрджाрд░ рдФрд░ рд╕рд╣िрд╖्рдгु рдеा। рдЕрди्рдд рдоें, рдЙрд╕рдиे рдЬैрди рд╕ाрдзु рдХी рднाँрддि рдЙрдкрд╡ाрд╕ рдФрд░ рддрдк рдХрд░рдХे рджेрд╣ рдд्рдпाрдЧ рджी।
рдоूрд▓्рдпांрдХрди : рдбॉреж рд░ाрдзाрдХुрдоुрдж рдоुрдХрд░्рдЬी рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, "рдоौрд░्рдп рд╕ाрдо्рд░ाрдЬ्рдп рдХा рдЕрдЧрдорди рднाрд░рддीрдп рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХी рдПрдХ рдЕрдкूрд░्рд╡ рдШрдЯрдиा рд╣ै। рдЬिрд╕ рдХрдаिрди рд╕рдордп рдоें рдЗрд╕ рд╡ंрд╢ рдиे рдЕрдкрдиी рдиींрд╡ рдХो рджृрдв़ рдХिрдпा, рдЙрд╕ рд╕рдордп рдХो рджेрдЦрдХрд░ рддो рд╕рдЪрдоुрдЪ рдЗрд╕рдХा рд╕्рдеाрди рдмрд╣ुрдд рдЙँрдЪा рд╣ो рдЬाрддा рд╣ै। рд╡рд╣ рд╕рдордп рд╕ंрдХрдЯ рдХा рдеा рдФрд░ рд╕िрдХрди्рджрд░ рдХा рднाрд░рдд рдкрд░ рдЖрдХ्рд░рдордг рд╣ो рдЪुрдХा рдеा।"
рдбॉреж рд╡ीреж рдПреж рд╕्рдоिрде рдХे рдЕрдиुрд╕ाрд░, "рдоौрд░्рдпो рдХे рдЖрдЧрдорди рдХे рд╕ाрде рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рднी рдк्рд░рдХाрд╢ рдХी рдЬ्рд╡рд▓рди्рдд рдХिрд░рдгें рдлैрд▓рдиे рд▓рдЧрддी рд╣ै। 18 рд╡рд░्рд╖ों рдХा рд▓рдо्рдмा рд╕рдордп рд▓рдЧाрдХрд░ рдЪрди्рдж्рд░рдЧुрдк्рдд рдоौрд░्рдп рдиे рдордХрджूрдиिрдпा рдХे рд╕िрдкाрд╣िрдпों рдХो рднाрд░рдд рдХी рд╕ीрдоा рд╕े рдЦрджेрдб़ा, рд╡िрд╢ेрд╖рдХрд░ рдкंрдЬाрдм рдФрд░ рд╕िрди्рдз рдХी рднूрдоि рд╕े рдЙрди्рд╣ें рдмाрд╣рд░ рдзрдХेрд▓ рджिрдпा। рд╕ेрд▓्рдпूрдХрд╕ рдХी рд╢рдХ्рддि рдХो рдЙрд╕рдиे рдХ्рд╖ीрдг рдХрд░ рджिрдпा рдФрд░ рд╕्рд╡рдпं рдЙрдд्рддрд░ी рднाрд░рдд рдХा рдиिрд░्рд╡िрд╡ाрдж рд╕рдо्рд░ाрдЯ рдмрдиा। рдЕрд░िрдпाрдиा рдк्рд░рджेрд╢ рдХे рдмрд╣ुрдд рдмрдб़े рднाрдЧ рдкрд░ рднी рдЙрд╕рдХा рдЕрдзिрдХाрд░ рдеा। рдпे рд╕рднी рд╡िрд╢ेрд╖рддाрдпें рдЙрд╕े рдЗрддिрд╣ाрд╕ рдХे рдорд╣ाрдирддрдо рдФрд░ рд╕рдлрд▓ рд╢ाрд╕рдХों рдХे рдмीрдЪ рд╕्рдеाрди рджेрддी рд╣ै।"
![]() |
| Achievements of Chandragupta Maurya |
End of Articles.... Thanks....
Sunday, 5 December 2021
| History of Jordan |
Friday, 3 December 2021
| The life and teachings of Mahavira |
Friday, 12 November 2021
| Humanity and its impacts on European society |






